Thứ Tư tuần qua, tập san Nature thông báo rằng lần đầu tiên, các nhà khoa học đã thành công trong việc tách được các tế bào gốc có tính đặc thù đối với bệnh nhân (patient specific) từ phôi thai người do vô tính tạo ra. Lần mới nhất đây, một công bố như thế đã được nhà nghiên cứu Đại Hàn, Hwang Woo Suk, đưa ra. Trong một bài báo năm 2005 đăng trên tập san Science, nhà nghiên cứu này cho hay nhóm của ông đã sản xuất được tế bào gốc từ các phôi thai người do vô tính tạo ra. Nhưng các cuộc điều tra sau đó đã cho thấy ông ta tạo hoẹt các dữ kiện.
Lần này có khác, tập san Nature công bố rằng nhóm nghiên cứu do Dieter Egli và Scott Noggle, thuộc Quĩ Tế Bào Gốc New York, hướng dẫn đã sử dụng kỹ thuật vô tính (cloning) gọi là chuyển dịch nhân tế bào thân thể (somatic cell nuclear transfer, tắt là SCNT) để tạo ra các phôi thai người cố tình có khuyết tật nặng, mục đích là để lấy các tế bào gốc. Trong kỹ thuật SCNT bình thường, như kỹ thuật từng dùng để sản xuất ra con cừu vô tính Dolly, một noãn sào (oocyte) nữ được lấy nhân đi (enucleated) và nhân của một tế bào khác, tức tế bào thân thể đã trưởng thành, sẽ được chuyển vào đó. Vì phần lớn DNA của ta nằm trong các nhân tế bào, nên lấy nhân tế bào của mình đi có nghĩa là tạo ra một cái túi bào tương noãn sào (oocyte cytoplasm) gần như không có một chất di truyền nào cả. Nhân của tế bào thân thể được chuyển dịch, vốn chứa đủ 46 nhiễm sắc thể, nay trở thành nhân của tế bào vừa được tạo ra. Bào tương noãn sào sẽ làm việc để tái thảo chương DNA trở lại tình trạng hoạt động của một nhân phôi thai. Khi được kích thích để phân chia, cái được tạo ra, gồm một tế bào đang phân chia, chính là một phôi thai, một phôi thai vô tính, với DNA không phải do nguồn cung cấp trứng, mà là từ tế bào thân thể của người hiến tặng.
Nhưng nhóm nghiên cứu ở New York không lấy đi nhân của trứng. Đúng hơn, họ chuyển dịch các nhân của tế bào thân thể, gọi là “nhị bội” (diploid) vì chúng chứa 2 bộ trọn vẹn nhiễm sắc thể, vào thẳng trứng và để nguyên các nhân của trứng tại chỗ. Kết quả là các tế bào với nhân “tam bội” (triploid), nghĩa là, có ba thay vì hai bản sao chất di truyền, cái thứ ba là từ nhân của trứng. Các nhân tam bội sẽ qua một diễn trình tái thảo chương để có được trạng thái đa năng (pluripotency). Việc phân chia tế bào bắt đầu và diễn tiến qua giai đọan phôi bào (blastocyst, khoảng từ 70 tới 100 tế bào). Lúc đó, các nhà nghiên cứu mới diệt các phôi bào để lấy các tế bào gốc của chúng.
Thử hỏi: Các phôi bào có phải là các phôi thai người có sự sống hay không? Một số chuyên gia trả lời là có. Daniel P. Sulmasy, một giáo sư y khoa và đạo đức học tại Đại Học Chicago và là thành viên của ủy ban cố vấn về đạo đức sinh học của Obama, vững tin nói rằng: “Họ đã tạo ra các phôi thai người. Các phôi thai này bất thường, nhưng vẫn là phôi thai người”. Kết luận của ông có vẻ có lý. Cho đến nay, kỹ thuật SCNT từng được thực hiện trên các tế bào người, nhưng chưa thành công. Các khoa học gia đã thành công tạo ra các con cừu, chó, và lừa vô tính. Nhưng khi áp dụng vào con người thì gặp nhiều phức tạp hơn. Việc phân chia của tế bào bị “xì hơi” chỉ sau vài bước đầu, chứng tỏ không có một sinh vật nhân bản sống động nào, nghĩa là không có một phôi thai người nào bước vào hiện sinh cả.
Có hai điều khác biệt với cuộc thí nghiệm mới này. Thứ nhất, các tế bào phân chia tới giai đoạn phôi bào, đã chứng tỏ rằng chúng có được một đường phát triển nội tại và có trật tự theo hướng nhân sinh. Thứ hai, một số em bé, dù không nhiều lắm, sinh ra mà vẫn sống sót với tình trạng tam bội. Tuy nhiên chúng khuyết tật nặng nề và ít khi sống quá được một vài tuần lễ. Nhưng không một ai dám nói rằng chúng không phải là những con người. Thành thử tam bội không nhất thiết là kẻ giết người khi nói tới việc phát triển nhân bản thực sự.
Có ba vấn đề đạo đức học liên quan tới cuộc nghiên cứu này. Vấn đề thứ nhất dĩ nhiên là vấn đề sử dụng các phôi thai người vô tính cho các mục đích buôn bán để thu lượm các tế bào gốc của chúng. Vấn đề thứ hai, các phôi thai bị khuyết tật một cách nặng nề là do ý định của các nhà nghiên cứu tạo ra chúng. Vấn đề thứ ba, nhóm nghiên cứu trả tiền cho các phụ nữ hiến trứng để họ sản xuất càng nhiều trứng càng hay bằng cách dùng những thứ thuốc kích thích nguy hiểm trong khi ích lợi của kế hoạch này chưa được chứng nghiệm. Nhóm nghiên cứu từng sử dụng tới 270 trứng của 16 phụ nữ hiến tặng khác nhau mới đạt được kết quả.
Các nhà bình luận có cảm tình với chương trình nghiên cứu sử dụng tới việc hủy họai phôi thai đang bắt đầu lớn tiếng một lần nữa để ủng hộ việc tạo phôi thai vô tính, việc giết chúng để thu lượm tế bào gốc. Sự trơ trẽn của họ từng bị câm họng một thời gian sau lời tuyên bố hồi tháng 11 năm 2007 rằng các tế bào gốc có đặc tính đa năng, điều mà người ta vẫn thèm muốn nơi các tế bào gốc phôi thai (ESC), đã được lấy ra một cách thành công từ các tế bào da của người. Vì ít nhất 3 lý do, các “tế bào gốc đa năng được dẫn khởi” (iPSC) này đã gây chú ý rất nhiều: thứ nhất, vì chúng không đòi phải hủy diệt các phôi thai người; thứ hai, các tế bào mà từ đó iPSC được rút ra có dư thừa; và thứ ba, iPSC có hể được sản xuất mà không cần tới noãn sào nữ.
Dù cuộc nghiên cứu đối với iPSC đang tiến hành rầm rộ, trong 5 năm qua, các nghiên cứu đã cho thấy nhiều điểm yếu tiềm tàng trong kế hoạch này. Thành thử, các khoa học gia đang bắt đầu lên tiếng ầm ĩ trở lại để ủng hộ việc nghiên cứu tế bào gốc của phôi thai người, chỉ vì chỉ số cao của tính đa năng nơi chúng.
Lời công bố của tập san Nature quả tình có ý nghĩa vì nó cho thấy: việc sinh vô tính để sản xuất ra các tế bào gốc có tính đặc thù đối với bệnh nhân một ngày kia thế nào cũng thành công. Các tế bào gốc gọi là có tính đặc thù đối với bệnh nhân vì chúng sở hữu cùng một nhân DNA như DNA của chính bệnh nhân muốn điều trị. Các tế bào gốc này quí giá ở chỗ khi được chích vào cơ thể bệnh nhân, cơ thể ấy sẽ “nghĩ” rằng đây là chính tế bào của riêng nó, và do đó, tối thiểu hóa được nguy cơ bị từ khước miễn dịch (immunological rejection).
Ít nhất theo nguyên tắc, một cách có thể tạo ra các tế bào gốc có tính đặc thù đối với bệnh nhân là qua kỹ thuật SCNT: chuyển dịch DNA của một người (bệnh nhân) vào một chiếc trứng đã bị lấy mất nhân và kích thích tế bào mới tạo ra này, một tế bào, nếu kỹ thuật này thành công, đã là phôi thai một tế bào, gọi là “Zygote” [hợp tử] để nó tự phân chia tới giai đoạn phôi bào. Khi phôi thai bị hủy diệt, các tế bào gốc lấy được sẽ có mã di truyền của bệnh nhân, chứ không phải của người hiến trứng.
Nhưng hiện nay, chúng ta cần sự rành mạch, tránh hàm hồ: Các nhà nghiên cứu ở New York rõ ràng không sản xuất ra các tế bào gốc có tính đặc thù đối với bệnh nhân, vì các phôi thai để rút tế bào có các nhân tam bội ra không đặc thù đối với bất cứ bệnh nhân nào.
Cuộc nghiên cứu cũng cho thấy: khi sử dụng việc sinh vô tính, nhân của trứng sẽ đóng góp điều gì đó cần thiết cho việc phát triển phôi thai, ít nhất cũng tới giai đoạn phôi bào. Nếu đúng như thế, thì kỹ thuật mới phải bảo đảm để các tế bào này không bao giờ được sử dụng cho các mục đích lâm sàng, ngoại trừ phải nghĩ ra cách để rút được một cách an toàn và trọn vẹn một sao bản DNA nữa lấy từ noãn sào.
Đối với những người quan tâm tới việc khai thác phôi thai người, lời công bố trên cần bị lên án nghiêm khắc. Tạo ra sự sống nhân bản khuyết tật để rồi hủy diệt nó đi hầu có thể nghĩ ra cách trợ giúp người khác lành lặn chỉ là phương tiện xấu để biện minh cho cùng đích tốt: đó chỉ là một bất công triệt để đối với các phôi thai nạn nhân, phá hoại lòng tôn trọng sự sống trong cộng đồng ta và hạ thấp tầm cỡ luân lý của các nhà nghiên cứu. Lòng thèm khát các tế bào gốc có tính đa năng chắc chắn sẽ tiếp tục gia tăng. Những người khôn ngoan và có lương tâm phải cố gắng cổ vũ việc nghiên cứu tìm ra các nguồn thay thế chính đáng khác để lấy các tế bào gốc đa năng.
Theo E. Christian Brugger, Zenit OCT. 10, 2011. E. Christian Brugger là Học Giả Thâm Niên và là giám đốc Chương Trình Học Giả tại Quĩ Văn Hóa Sự Sống; đồng thời là giáo sư luân lý tại Chủng Viện Thần Học John Vianney, Denver, Colorado.
Lần này có khác, tập san Nature công bố rằng nhóm nghiên cứu do Dieter Egli và Scott Noggle, thuộc Quĩ Tế Bào Gốc New York, hướng dẫn đã sử dụng kỹ thuật vô tính (cloning) gọi là chuyển dịch nhân tế bào thân thể (somatic cell nuclear transfer, tắt là SCNT) để tạo ra các phôi thai người cố tình có khuyết tật nặng, mục đích là để lấy các tế bào gốc. Trong kỹ thuật SCNT bình thường, như kỹ thuật từng dùng để sản xuất ra con cừu vô tính Dolly, một noãn sào (oocyte) nữ được lấy nhân đi (enucleated) và nhân của một tế bào khác, tức tế bào thân thể đã trưởng thành, sẽ được chuyển vào đó. Vì phần lớn DNA của ta nằm trong các nhân tế bào, nên lấy nhân tế bào của mình đi có nghĩa là tạo ra một cái túi bào tương noãn sào (oocyte cytoplasm) gần như không có một chất di truyền nào cả. Nhân của tế bào thân thể được chuyển dịch, vốn chứa đủ 46 nhiễm sắc thể, nay trở thành nhân của tế bào vừa được tạo ra. Bào tương noãn sào sẽ làm việc để tái thảo chương DNA trở lại tình trạng hoạt động của một nhân phôi thai. Khi được kích thích để phân chia, cái được tạo ra, gồm một tế bào đang phân chia, chính là một phôi thai, một phôi thai vô tính, với DNA không phải do nguồn cung cấp trứng, mà là từ tế bào thân thể của người hiến tặng.
Nhưng nhóm nghiên cứu ở New York không lấy đi nhân của trứng. Đúng hơn, họ chuyển dịch các nhân của tế bào thân thể, gọi là “nhị bội” (diploid) vì chúng chứa 2 bộ trọn vẹn nhiễm sắc thể, vào thẳng trứng và để nguyên các nhân của trứng tại chỗ. Kết quả là các tế bào với nhân “tam bội” (triploid), nghĩa là, có ba thay vì hai bản sao chất di truyền, cái thứ ba là từ nhân của trứng. Các nhân tam bội sẽ qua một diễn trình tái thảo chương để có được trạng thái đa năng (pluripotency). Việc phân chia tế bào bắt đầu và diễn tiến qua giai đọan phôi bào (blastocyst, khoảng từ 70 tới 100 tế bào). Lúc đó, các nhà nghiên cứu mới diệt các phôi bào để lấy các tế bào gốc của chúng.
Thử hỏi: Các phôi bào có phải là các phôi thai người có sự sống hay không? Một số chuyên gia trả lời là có. Daniel P. Sulmasy, một giáo sư y khoa và đạo đức học tại Đại Học Chicago và là thành viên của ủy ban cố vấn về đạo đức sinh học của Obama, vững tin nói rằng: “Họ đã tạo ra các phôi thai người. Các phôi thai này bất thường, nhưng vẫn là phôi thai người”. Kết luận của ông có vẻ có lý. Cho đến nay, kỹ thuật SCNT từng được thực hiện trên các tế bào người, nhưng chưa thành công. Các khoa học gia đã thành công tạo ra các con cừu, chó, và lừa vô tính. Nhưng khi áp dụng vào con người thì gặp nhiều phức tạp hơn. Việc phân chia của tế bào bị “xì hơi” chỉ sau vài bước đầu, chứng tỏ không có một sinh vật nhân bản sống động nào, nghĩa là không có một phôi thai người nào bước vào hiện sinh cả.
Có hai điều khác biệt với cuộc thí nghiệm mới này. Thứ nhất, các tế bào phân chia tới giai đoạn phôi bào, đã chứng tỏ rằng chúng có được một đường phát triển nội tại và có trật tự theo hướng nhân sinh. Thứ hai, một số em bé, dù không nhiều lắm, sinh ra mà vẫn sống sót với tình trạng tam bội. Tuy nhiên chúng khuyết tật nặng nề và ít khi sống quá được một vài tuần lễ. Nhưng không một ai dám nói rằng chúng không phải là những con người. Thành thử tam bội không nhất thiết là kẻ giết người khi nói tới việc phát triển nhân bản thực sự.
Có ba vấn đề đạo đức học liên quan tới cuộc nghiên cứu này. Vấn đề thứ nhất dĩ nhiên là vấn đề sử dụng các phôi thai người vô tính cho các mục đích buôn bán để thu lượm các tế bào gốc của chúng. Vấn đề thứ hai, các phôi thai bị khuyết tật một cách nặng nề là do ý định của các nhà nghiên cứu tạo ra chúng. Vấn đề thứ ba, nhóm nghiên cứu trả tiền cho các phụ nữ hiến trứng để họ sản xuất càng nhiều trứng càng hay bằng cách dùng những thứ thuốc kích thích nguy hiểm trong khi ích lợi của kế hoạch này chưa được chứng nghiệm. Nhóm nghiên cứu từng sử dụng tới 270 trứng của 16 phụ nữ hiến tặng khác nhau mới đạt được kết quả.
Các nhà bình luận có cảm tình với chương trình nghiên cứu sử dụng tới việc hủy họai phôi thai đang bắt đầu lớn tiếng một lần nữa để ủng hộ việc tạo phôi thai vô tính, việc giết chúng để thu lượm tế bào gốc. Sự trơ trẽn của họ từng bị câm họng một thời gian sau lời tuyên bố hồi tháng 11 năm 2007 rằng các tế bào gốc có đặc tính đa năng, điều mà người ta vẫn thèm muốn nơi các tế bào gốc phôi thai (ESC), đã được lấy ra một cách thành công từ các tế bào da của người. Vì ít nhất 3 lý do, các “tế bào gốc đa năng được dẫn khởi” (iPSC) này đã gây chú ý rất nhiều: thứ nhất, vì chúng không đòi phải hủy diệt các phôi thai người; thứ hai, các tế bào mà từ đó iPSC được rút ra có dư thừa; và thứ ba, iPSC có hể được sản xuất mà không cần tới noãn sào nữ.
Dù cuộc nghiên cứu đối với iPSC đang tiến hành rầm rộ, trong 5 năm qua, các nghiên cứu đã cho thấy nhiều điểm yếu tiềm tàng trong kế hoạch này. Thành thử, các khoa học gia đang bắt đầu lên tiếng ầm ĩ trở lại để ủng hộ việc nghiên cứu tế bào gốc của phôi thai người, chỉ vì chỉ số cao của tính đa năng nơi chúng.
Lời công bố của tập san Nature quả tình có ý nghĩa vì nó cho thấy: việc sinh vô tính để sản xuất ra các tế bào gốc có tính đặc thù đối với bệnh nhân một ngày kia thế nào cũng thành công. Các tế bào gốc gọi là có tính đặc thù đối với bệnh nhân vì chúng sở hữu cùng một nhân DNA như DNA của chính bệnh nhân muốn điều trị. Các tế bào gốc này quí giá ở chỗ khi được chích vào cơ thể bệnh nhân, cơ thể ấy sẽ “nghĩ” rằng đây là chính tế bào của riêng nó, và do đó, tối thiểu hóa được nguy cơ bị từ khước miễn dịch (immunological rejection).
Ít nhất theo nguyên tắc, một cách có thể tạo ra các tế bào gốc có tính đặc thù đối với bệnh nhân là qua kỹ thuật SCNT: chuyển dịch DNA của một người (bệnh nhân) vào một chiếc trứng đã bị lấy mất nhân và kích thích tế bào mới tạo ra này, một tế bào, nếu kỹ thuật này thành công, đã là phôi thai một tế bào, gọi là “Zygote” [hợp tử] để nó tự phân chia tới giai đoạn phôi bào. Khi phôi thai bị hủy diệt, các tế bào gốc lấy được sẽ có mã di truyền của bệnh nhân, chứ không phải của người hiến trứng.
Nhưng hiện nay, chúng ta cần sự rành mạch, tránh hàm hồ: Các nhà nghiên cứu ở New York rõ ràng không sản xuất ra các tế bào gốc có tính đặc thù đối với bệnh nhân, vì các phôi thai để rút tế bào có các nhân tam bội ra không đặc thù đối với bất cứ bệnh nhân nào.
Cuộc nghiên cứu cũng cho thấy: khi sử dụng việc sinh vô tính, nhân của trứng sẽ đóng góp điều gì đó cần thiết cho việc phát triển phôi thai, ít nhất cũng tới giai đoạn phôi bào. Nếu đúng như thế, thì kỹ thuật mới phải bảo đảm để các tế bào này không bao giờ được sử dụng cho các mục đích lâm sàng, ngoại trừ phải nghĩ ra cách để rút được một cách an toàn và trọn vẹn một sao bản DNA nữa lấy từ noãn sào.
Đối với những người quan tâm tới việc khai thác phôi thai người, lời công bố trên cần bị lên án nghiêm khắc. Tạo ra sự sống nhân bản khuyết tật để rồi hủy diệt nó đi hầu có thể nghĩ ra cách trợ giúp người khác lành lặn chỉ là phương tiện xấu để biện minh cho cùng đích tốt: đó chỉ là một bất công triệt để đối với các phôi thai nạn nhân, phá hoại lòng tôn trọng sự sống trong cộng đồng ta và hạ thấp tầm cỡ luân lý của các nhà nghiên cứu. Lòng thèm khát các tế bào gốc có tính đa năng chắc chắn sẽ tiếp tục gia tăng. Những người khôn ngoan và có lương tâm phải cố gắng cổ vũ việc nghiên cứu tìm ra các nguồn thay thế chính đáng khác để lấy các tế bào gốc đa năng.
Theo E. Christian Brugger, Zenit OCT. 10, 2011. E. Christian Brugger là Học Giả Thâm Niên và là giám đốc Chương Trình Học Giả tại Quĩ Văn Hóa Sự Sống; đồng thời là giáo sư luân lý tại Chủng Viện Thần Học John Vianney, Denver, Colorado.