Mấy ngày gần đây có việc tranh luận chung quanh các câu trả lời của Đức Hồng Y José da Cruz Policarpo, Thượng Phụ Lisbon, về việc phong chức cho nữ giới. Câu trả lời này gây bất mãn cho một số người vì họ cho rằng ngài ủng hộ việc phong chức ấy. Điều ấy khiến ngài phải công bố một bản minh xác vào ngày 6 tháng 7 vừa qua để xác nhận rằng ngài luôn trung thành với học thuyết chính thức của Giáo Hội về vấn đề này nghĩa là không có việc phong chức cho nữ giới.

Theo hãng tin CNA ngày 8 tháng 7, bản minh xác trên đã được đưa ra sau khi một nguồn tin từ Hội Đồng Giám Mục Bồ Đào Nha, mà Đức Hồng Y Policarpo vốn là chủ tịch, cho hay Đức HY Policarpo không ủng hộ việc phong chức cho phụ nữ nhưng “trong cuộc phỏng vấn ấy, ngài đã không chính xác khi nói về chức linh mục”. Một phần cũng vì ngài cố gắng giải thích giáo huấn Công Giáo về chức linh mục cho giới truyền thông thế tục, vốn xa lạ với Đạo Công Giáo. Giới này hiểu lầm vì đã chỉ dựa vào “các đoạn họ cố ý chọn” để tường trình. Nguồn tin vì thế xác nhận như sau: “kết luận rằng Đức Hồng Y ủng hộ việc phong chức cho phụ nữ là một phóng đại và còn bóp méo điều ngài thực sự muốn nói nữa”.

Thiết nghĩ đây cũng là điều may, vì nó đem lại cho Đức Hồng Y Policarpo, trong tư cách giám mục và mục tử của Dân Thánh Chúa, cơ hội đào sâu vấn đề và nói lên giáo huấn truyền thống của Giáo Hội về một vấn đề đang còn tranh cãi và tiếp tục bị hiểu lầm. Có người vẫn lý luận như sau: Giáo Hội có quyền cho phép các trẻ nữ giúp lễ, cử nhiệm phụ nữ đọc Sách Thánh cũng như thừa tác viên Thánh Thể và xướng lĩnh viên (cantors), thì Giáo Hội cũng có quyền phong chức linh mục cho phụ nữ.

Ai cũng thấy những việc vừa kể khác xa với việc làm linh mục, dù linh mục cũng làm những việc ấy. Linh mục là điều gì đó sâu xa hơn nhiều. Cụ thể, linh mục là những người cha thiêng liêng của chúng ta. Trong Thánh Lễ, linh mục hành động “in persona Christi” hay trong vị thế của chính Chúa Kitô lúc truyền phép. Chỉ có nghĩa như thế, khi linh mục là nam giới như chính Chúa Kitô. Ở đây, có người còn gợi ra ý niệm này: Giáo Hội luôn được quan niệm như một người mẹ, thành thử nếu linh mục cũng là phái nữ nữa, thì khó có thể tưởng tượng được việc ngài “truyền phép” bánh và rượu trở thành mình và máu Chúa Cứu Thế. Giáo Hội và hàng giáo sĩ nam giới bổ túc cho nhau, như hôn nhân bổ túc cho người đàn ông và người đàn bà.

Lý luận sau cùng trên đây có vẻ mới lạ, xem ra không hẳn là lý luận chính thống. Trích dẫn từ ý kiến bạn đọc sau khi đọc bản tin về việc minh xác của Đức Hồng Y Policarpo đăng trên bản tin của Catholic News Agency, là để ta thấy khía cạnh nam tính của chức linh mục xâu xa hơn là kiểu suy luận đầu tiên cũng của một bạn đọc của Catholic News Agency. Tuy nhiên, đọc kỹ bản minh xác của Đức Hồng Y Policarpo, loại hình song đối này không hẳn không đúng sự thật. Xin mời bạn đọc xem tiếp phần minh xác của Đức Hồng Y Policarpo.

Đầu tiên, Đức Hồng Y nhắc lại nguyên tắc: Giáo Hội không có năng quyền phong chức linh mục cho nữ giới. Đây là truyền thống đã có từ thời Tân Ước, từ chính Chúa Giêsu Kitô và trong đường lối Người đặt để nền tảng cho Giáo Hội của Người.

Sau đó Đức Hồng Y nhắc đến nguyên tắc bổ túc. Theo ngài, Chúa Giêsu Kitô dẫn sáng thế đến chỗ hoàn thành, và một thành phần cấu tạo ra sự hoàn thành đó chính là sự hòa hợp giữa người nam và người nữ, trong sự dị biệt bổ túc cho nhau và trong phẩm giá bằng nhau của họ, đem đến cho trình thuật Sáng Thế một kết thúc trọn vẹn: “Thế là Thiên Chúa dựng nên con người theo hình ảnh của Người; theo họa ảnh mình, Người dựng nên họ; Người dựng nên họ có nam có nữ” (St 1:27). Tính bổ túc cho nhau giữa người đàn ông và người đàn bà trong lịch sử cứu rỗi đạt tới chỗ hoàn thành của nó trong mạc khải về Chúa Kitô và Đức Mẹ. Vị trí và sứ mệnh của Đức Mẹ đã linh hứng Giáo Hội một cách sâu sắc. Ngắm nhìn Đức Mẹ là điều quan trọng để ta hiểu bộ mặt nữ giới của Giáo Hội.

Khi Chúa Giêsu chọn các Tông Đồ của mình, Người đã chọn những người đàn ông, dù Người luôn được nhiều phụ nữ theo chân và được họ tháp tùng trên đường thập giá. Đã đành trong xã hội Do Thái, các quan điểm văn hóa và xã hội về phụ nữ khó cho phép việc chọn phụ nữ để thi hành sứ mệnh Tông Đồ. Trong cuốn thứ hai bộ “Chúa Giêsu Nadarét”, Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI nhìn nhận rằng, trong chứng tá Phục Sinh, trong truyền thống tuyên tín, chỉ thấy nhắc tới những người đàn ông, có lẽ vì trong truyền thống Do Thái chỉ những người đàn ông mới được nhận làm nhân chứng ở tòa án; chứng tá của người đàn bà không được coi là khả tín.

Hình thức kỳ thị về xã hội nói trên không ngăn cản việc nhấn mạnh tới vai trò có tính quyết định của người đàn bà: “phụ nữ có vai trò quyết định trong truyền thống Thánh Kinh”. Sự khác nhau về thừa tác vụ không làm giảm phẩm giá của sứ mệnh. Về điều này, Đức Bênêđíctô XVI cho hay: “cơ cấu luật pháp của Giáo Hội được đặt căn bản trên Phêrô và Mười Một Tông Đồ, nhưng trong sinh hoạt hàng ngày của Giáo Hội, chính những người đàn bà mới là những người không ngừng mở cửa dẫn tới Chúa” (1).

Sau Lễ Ngũ Tuần, thời của Giáo Hội bắt đầu, là thời tiếp tục thừa tác vụ của Chúa Giêsu Kitô. Việc kế tục tông đồ là động lực thiết lập và xây nền của Giáo Hội vừa khai sinh. Các Tông Đồ đặt tay lên những người đàn ông và những người này sẽ tiếp tục thừa tác vụ tông đồ của các ngài. Sự kiện không có người đàn bà nào trong số những vị kế nghiệp và cộng tác không có nghĩa là giảm thiểu vai trò người đàn bà, mà là để tìm kiếm tính bổ túc giữa nam và nữ, từng được thể hiện trọn vẹn trong mối liên hệ giữa Chúa Kitô và Đức Mẹ Maria. Trong các giáo hội của Thánh Phaolô, ta thấy có nhiều phụ nữ xuất chúng với nhiều trách nhiệm lớn lao, cả trong việc truyền giáo lẫn trong việc củng cố các cộng đoàn Kitô hữu. Tuy nhiên, Thánh Tông Đồ không đặt tay trên họ. Nhưng trong Giáo Hội Rôma, ai cũng thấy vai trò của các “trinh nữ” tử đạo là quan trọng như thế nào.

Thời Giáo Hội sơ khai, điều đáng lưu ý là sự hòa hợp giữa sự kiện chức linh mục tông truyền chỉ trao cho những người đàn ông và tầm quan trọng cũng như phẩm giá phụ nữ trong Giáo Hội. Phẩm giá nền tảng của mọi tín hữu phát sinh từ việc họ kết hợp với Chúa Giêsu Kitô, vị Linh Mục duy nhất. Toàn thể Giáo Hội dự phần vào phẩm giá ấy, vì họ đều là một Dân Tộc Tư Tế. Thư Thứ Nhất của Thánh Phêrô nói rõ: “và như những viên đá sống động, anh em hãy tự xây dựng mình thành căn nhà thiêng liêng, để trở thành chức linh mục thánh thiện, tiến dâng các hy lễ thiêng liêng được Thiên Chúa chấp nhận nhờ Chúa Giêsu Kitô” (2:5); “Nhưng anh em là dân được chọn, một hàng tư tế vương giả, một dân thánh, dân riêng của Thiên Chúa, để anh em tuyên xưng những kỳ công của Người, Đấng đã kêu gọi anh em ra khỏi bóng tối mà bước vào ánh sáng diệu kỳ của Người” (2:9).

Mọi chi thể của Giáo Hội, cả đàn ông lẫn đàn bà, đều tham dự vào phẩm giá vương giả và tư tế này, một phẩm giá được họ phát biểu rõ ràng hơn cả khi cử hành Thánh Thể. Việc phát biểu này liên tục bao hàm sự chủ tọa của Chúa Giêsu Kitô, là đầu và là Chúa của Giáo Hội, một sự chủ tọa được Người thực thi qua hàng linh mục tông truyền, là hàng linh mục, “in persona Christi”, luôn bảo đảm cảm nghiệm của Giáo Hội về chính phẩm giá tư tế của mình. Sự hòa hợp này rõ ràng đã được cảm nghiệm và xây dựng trong suốt các thế kỷ vừa qua. Thừa tác vụ của các linh mục thụ phong tìm thấy sự thật của nó trong cảm nghiệm của Giáo Hội tự coi mình là Dân Tư Tế.

Theo Đức Hồng Y Policarpo, vấn đề phong chức cho phụ nữ để họ đảm nhận thừa tác vụ của hàng linh mục tông truyền chỉ mới đặt ra gần đây, đặc biệt tại các nước Tây Phương và hiện đang được giải thích bằng nhiều nhân tố khác nhau:

-- Các phong trào cổ vũ phụ nữ. Các phong trào này không những bênh vực phẩm giá phụ nữ mà cả sự bình đẳng của họ về quyền lợi và chức năng trong các xã hội hiện đại. Các phong trào duy nữ biến cuộc tranh đấu này thành đặc thù bằng cách cho rằng phụ nữ phải bình đẳng với nam giới trong mọi chức năng của xã hội. Các tiêu chuẩn thần học của Truyền Thống Giáo Hội phải được thay thế bởi các tiêu chuẩn văn hóa và xã hội học.

-- Mất ý thức về phẩm giá tư tế của mọi chi thể trong Giáo Hội. Họ cho rằng việc mất ý thức này đã rút gọn ý niệm linh mục vào hàng tư tế thụ phong.

-- Hiểu hàng linh mục thừa tác như một thứ quyền và một thứ lực. Mà quên mất rằng không một ai, cả đàn ông lẫn đàn bà, có quyền đòi thứ quyền này, trái lại phải chấp nhận lời mời gọi của Giáo Hội mà bước vào việc phục vụ này, một việc phục vụ bao hàm việc hiến thân trọn đời.

Đức Hồng Y Policarpo cho rằng: tình huống xã hội mới nói trên đã kích thích nhiều suy tư thần học và nhiều can thiệp rõ ràng hơn của huấn quyền. Khởi đầu, nền thần học nghiêm túc tuy đánh giá cao truyền thống lâu đời này của Giáo Hội, nhưng không loại bỏ việc coi đây là một vấn đề để ngỏ, miễn là phải lưu ý tới hành động của Chúa Thánh Thần, mục đích là để tìm ra cách nói lên mầu nhiệm của Giáo Hội trong các thực tại mới mẻ.

Về phần huấn quyền, các giáo huấn gần đây nhất của các vị giáo hoàng vẫn luôn giải thích truyền thống liên tục này, một truyền thống vốn bắt nguồn từ chính Chúa Kitô và đoàn Tông Đồ, không những như một phương cách hành động thực tiễn, một phương cách có thể thay đổi tùy theo nhịp độ hành động của Chúa Thánh Thần, mà còn như một biểu thức nói lên chính mầu nhiệm Giáo Hội mà ta phải chấp nhận.

Ở đây, Đức Hồng Y trích dẫn lời của Đức Gioan Phaolô II viết trong tông thư "Ordinatio Sacerdotalis": "Dù giáo huấn dạy về việc phong chức linh mục chỉ dành cho nam giới đã được duy trì bởi Truyền Thống bất biến và phổ quát của Giáo Hội và được giảng dạy một cách chắc chắn bởi huấn quyền trong các văn kiện mới đây hơn, hiện nay, tại nhiều nơi, người ta vẫn coi giáo huấn ấy được bỏ ngỏ để bàn cãi, hay phán quyết của Giáo Hội về việc phụ nữ không được nhận để phong chức vẫn bị coi là chỉ có sức mạnh kỷ luật.

“Thành thử, để loại bỏ mọi hoài nghi liên quan đến vấn đề hết sức quan trọng này, một vấn đề liên hệ tới chính hiến pháp thần linh của Giáo Hội, nhân danh thừa tác vụ phải củng cố anh em của ta (xem Lc 22:32), ta tuyên bố rằng Giáo Hội không có thẩm quyền nào ban chức linh mục cho phụ nữ và phán quyết này phải được mọi tín hữu của Giáo Hội tuân theo một cách dứt khoát”

Như thế, chúng ta được mời gọi vâng theo giáo huấn của Đức Thánh Cha, trong sự khiêm nhường của Đức Tin, và tiếp tục suy tư về mối liên hệ của chức linh mục thừa tác với bản chất tư tế của toàn thể Dân Thánh Chúa cũng như khám phá ra phương cách xây dựng Giáo Hội của nữ giới, trong vai trò có tính quyết định của họ trong sứ mệnh của Giáo Hội.

(1) Benedict XVI, Jesus of Nazareth, Vol. II, page 263.