Lời Nói Đầu: Sắp tới tháng các linh hồn, chúng ta hãy cầu nguyện cho các đấng bậc trong luyện ngục trong số đó có ông bà, cha mẹ và những người thân của chúng ta. Cũng là thời gian chúng ta thường suy ngắm tới giờ phút chung cuộc của cuộc đời, nhân sắp sửa đến dịp Giáo Hoàng Gioan PhaolôII được phong chân phúc tôi xin giới thiệu một bài báo đề cập tới Đức Giáo Hoàng tiền nhiệm trong những ngày ốm đau và cái chết thánh thiện của Ngài. Bài đó có nhan đề là Đức Thánh Cha Karol Wojtyla và vị bác sĩ riêng đăng trên báo Osservetore romano số 32 ngày 10/8/2010 chúng tôi lược dịch bài này để hiến tặng mọi người nhất là những bậc cao niên tuổi già để thưởng thức và suy ngắm.
ĐỨC GIÁO HOÀNG GIOAN PHAOLÔ II VÀ BÁC SĨ RIÊNG
Khi Đức Hồng Y Karol bắt đầu làm Giáo Hoàng 16/10/1978 xem ra là một người cường tráng không biết mệt mỏi, Ngài sinh ngày 18/05/1920 tức là cách đây đúng 90 năm. Tưởng rằng sẽ không bao giờ cần đến bác sĩ, nhưng ngày 13/05/1981 mọi việc thay đổi: những viên đạn không giết được Ngài nhưng đã làm tổn thương đến sức khoẻ trầm trọng. Từ đó Ngài trở nên “một con người của các đau khổ”. Dần dần Ngài mắc căn bệnh Parkinson và những vấn đề về xương khớp… ra như bị cầm tù thân xác. Dẫu vậy Đức Giáo Hoàng vẫn tiếp tục sứ mệnh và không muốn dấu kín bệnh tật, không phảivì khoe khoang nhưng để đánh giá vai trò của nó trong xã hội của mỗi người dù bị đau ốm hay kém cỏi. Những tuần sau hết của cuộc đời trần thế của Ngài và những ngày Ngài sống trên núi Sọ, một vị Giáo Hoàng vẫn dạy chúng ta phải sống như thế nào, thì Ngài cũng dạy chúng ta cư xử trong thời kỳ đối diện với sự chết. Ở bên cạnh Ngài có vị bác sĩ riêng tên Renato Buggonetti người mà hôm nay theo yêu cầu của phóng viên đã có cuộc nói chuyện như sau:
. Phóng viên (Pv): ông đã là bác sĩ riêng của 3 vị Giáo Hoàng vậy công việc của ông thế nào?
Bác sĩ (Bs): Vị thầy thuốc riêng của Đức Thánh Cha được trao nhiệm vụ tín cẩn là quan tâm săn sóc tình trạng sức khoẻ của Đức Thánh Cha và giúp đỡ Ngài trong việc phòng ngừa và chữa trị các bệnh tật, và trong tầm mức có thể ông còn phải theo dõi Ngài trong những hoạt động khác nhau. Trong sứ vụ tế nhị này, vị thầy thuốc dựa vào mọi cơ cấu tác động của ban y tế chính quyền quốc gia và đô thành Vaticăng, rồi bên ngoài thành Rôma cũng cộng tác với các vị có thẩm quyền về y tế địa phương
Pv: Vậy ông đã gặp Đức Giáo Hoàng PhaolôII lần thứ nhất khi nào?
Bs: Đó là trong vương phòng mấy phút sau khi ngài đã ban phép lành lần đầu tiên trên Ngai Toà Thánh Phêrô. Lúc đó tôi là bác sĩ của mật hội và chỉ huy nhóm thầy thuốc giúp đỡ y tế cho các Đấng tham dự Mật hội. Đức Giáo Hoàng vừa ra khỏi nhà nguyện Sisetime và tôi đã thấy chiếc mũ trắng của Ngài đội nhấp nhô giữa hàng các Hồng Y, và các Đức Giám mục đang vây quanh người trong bầu không khí lễ hội. Ngài dừng lại trong phòng mấy phút để chào thăm các vị tham dự Mật hội, có một đấng có lẽ đã báo tin cho Ngài biết về địa vị của tôi rất quen biết Đức Hồng Y Deskur hiện nay đang được điều trị tại bệnh viện đa khoa Giemiili trong tinhg trạng rất nguy kịch. Đức Giáo Hoàng đi đến cạnh tôi đặt một tay trên vai tôi và hỏi những tin tức mới nhất về vị Hồng Y là người bạn rất thân của Ngài, yêu cầu tôi cung cấp những tin mới nhất về bệnh tật tiến triển ra sao: nhưng tôi thưa với Ngài rằng, các điện thoại trong nhà đều bị cắt hết vì mật hội chưa kết thúc, Ngài nhấn mạnh dẫu sao cũng phải báo tin. Trong ngày đó tôi không tưởng tượng được là sau mấy tuần nữa tôi được triệu tập tới gặp Đức Thánh Cha và được mời làm bác sĩ riêng của Ngài. Từ năm 1965 tôi đã gắn bó với tổ chức y tế của Chính Phủ bằng một hợp đồng làm việc bán thời gian trong lúc vẫn là bác sĩ bệnh viện trong những cơ cấu công khai lớn lao và hiệu quả nhất của nước Ý, thế nhưng tôi không được biết đến Đức Karol Wojtyla.
Pv: Vậy ông đã trở nên bác sĩ riêng của Đức Thánh Cha như thế nào?
Bs: Chiều ngày 29/12/1978 tôi đang làm việc ở bệnh viện Thánh Camilô tôi bất ngờ nhận được cú điện thoại của Đức Cha Gioan Magie thuộc văn phòng thư kí riêng của Đức Thánh Cha mời tôi đến gặp. Buổi tối hôm đó tôi vào lâu đài của Đức Giáo Hoàng nghĩ rằng vị Giám chức bị đau ốm ra sao. Tôi được đưa vào một phòng khách nhỏ để đợi chờ trong chốc lát, tôi hoàn toàn bỡ ngỡ sửng sốt khi thấy Đức Thánh Cha Gioan PhaolôII đi tới cùng với hai vị bác sĩ Ba Lan. Ngài cho tôi ngồi trên ghế và nói rằng ngài muốn đề cử tôi làm bác sĩ riêng của Ngài, Ngài bắt đầu tả vẽ cho tôi về tình trạng sức khoẻ rất chính xác về ngày tháng cũng như con số mặc dù lúc đó Ngài rất khoẻ mạnh. Sáng hôm sau tôi viết cho vị thư kí riêng của Ngài ( Đức ông Dziwisg) để nói với Ngài rằng tôi chấp nhận và sẵn sàng từ nhịêm khi Đức Giáo Hoàng muốn.
Pv: Từ lúc đó ông đã ở bên cạnh Đức Thánh Cha và đã đi với Ngài trong các cuộc viễn du vậy thì ông liên hệ với Đức Thánh Cha như thế nào?
Bs: Quan hệ của chúng tôi rất đơn giản, về phía tôi luôn luôn có sự chân thành hiếu thảo và tôn kính. Về phía Đức Giáo Hoàng tin tưởng thân ái được thể hiện bằng những cử chỉ và lời nói từ tốn có sự ưu ái trong sáng.
Pv: Vậy Đức Giáo Hoàng PhaolôII thuộc mẫu bệnh nhân nào?
Bs: Giáo Hoàng là một bệnh nhân dễ bảo chăm chú, ước ao được biết căn nguyên bệnh tật dù nặng hay nhẹ, nhưng không tò mò quá đáng mặc dầu dễ hiểu đối với bệnh nhân, Ngài tả vẽ rất chính xác những triệu chứng mà Ngài mắc phải, Ngài luôn làm như vậybởi vì Ngài muốn chóng khỏi để có thể mau chóng trở về làm việc, nhất là lại có thể cầu nguyện trong nhà thờ với một cử chỉ giữ cho đến tận cuối đời. Đức Giáo Hoàng không bao giờ tỏ vẻ thất vọng khi phải đối đầu với đau khổ mà người phải chịu đựng cách can đảm và chấp nhận có ý thức. Cũng giống như cá bệnh nhân khác Ngài không thích tiêm, nhưng sẵn sàng chấp nhận có ý thức để cho chóng khỏi.
Pv: Đức Giáo Hoàng PhaolôII là một con người rất khoẻ đầy nghị lực, xem chừng không cần đến thầy thuốc thế nhưng mọi sự đã thay đổi từ ngày Ngài bị ám sát. Bác sĩ có thể nói về giai đoạn khủng khiếp này không?
Bs: Những biến cố của ngày 13/5/1981 đã được kể lại dưới tất cả các khía cạnh, thế nhưng tôi nhớ nhất có một điều đặc biệt là khi vừa tỉnh dậy sau cuộc gây mê ở bệnh viện Gemelli: cuộc giải phẫu lâu (5 tiếng đồng hồ) Ngài nói: “giống như ông Bachêlê”, tôi trả lời: “thưa Đức Thánh Cha không phải thế bởi vì Ngài đang sống và sẽ sống nữa”. Tôi nghĩ rằng Ngài nói tới cái tên ở trên bởi vì Ngài xúc động khi hay tin ông Bachêlê là phó chánh án Toà án tối cao bị Đạo Quân Đỏ sát hại 12/02/1980. Đức Giáo Hoàng rất quen biết ông này; vì ông ta là cựu chủ tịch của phong trào Công giáo tiến hành Ý Đại Lợi, và là thành phần của uỷ ban Giáo Hoàng giáo dân mà Đức Thánh Cha làm chủ tịch. Vì vậy ngay hôm sau ngày ông Bachêlê bị ám sát Ngài đã dâng lễ trọng thể cầu nguỵên cho ông tại đền Thánh Phêrô
Pv: Có phải sau đó Đức Giáo Hoàng rất đau đớn vì mắc bệnh Pakissơn?
Bs: Tôi đã nhận ra những dấu chỉ đầu tiên năm 1991 nhưng tôi không nghĩ là Đức Thánh Cha đã nhận ra, nó đã xảy ra chính xác lúc nào trong một thời gian lâu, Ngài vẫn bình thường, không chú ý, một vài biến động và chỉ sau này Ngài mới hỏi xin cắt nghĩa về những cơn run rẩy đó. Tôi cho Ngài biết rằng sở dĩ có những run rẩy ấy là vì những triệu chứng rõ rệt của các cơn khủng hoảng thần kinh, nhưng những cuộc run rẩy như vậy tự nó không làm chết người được, mặc dầu gây ra bất toại.
Sau đó một số biến cố xảy ra mau chóng làm cho tình hình trở nên mong manh. Đơì sống của Đức Giáo Hoàng trở nên phức tạp vì những cơn đau xương cốt, nhất là ở phần đầu gối phải, khiến cho Đức Giáo Hoàng không thể đứng lâu được và bước đi khó khăn, những biến chứng lẫn lộn với nhau xuất hiện cùng một lúc khiến cho Ngài phải dùng gậy chống, dùng ghế đặc biệt và sau cùng phải đi xe lăn.
Pv: Đức Thánh Cha làm thế nào để có thể chịu đựng được sự đau đớn và bất toại đó vì nó khiến Ngài phải hạn chế, cử động và tự do?
Bs: Vào cuối thời kỳ sự đau đớn thể xác rất mãnh liệt, nhưng đối với Ngài trước hết là sự đau đớn về tinh thần và thiêng liêng của một người ở trên Thập Giá chịu đựng tất cả cách can đảm và kiên nhẫn. Người không bao giờ xin thuốc giảm đau, ngay cả vào giai đoạn cuối hết. Trước hết là sự đau đớn của một con người bị cột chặt, bị đóng đanh vào chiếc giường hay chiếc ghế bị mất hết tự do về thể lý. Người không làm được điều gì một mình, và như vậy phải trải qua những ngày đau khổ vì thấy mình yếu đuối hoàn toàn. Ngài không đi được nữa, cũng không nói được câu nào hoặc nói rất khẽ nói rất khó nghe, Ngài thở đứt quãng, và ăn uống cũng rất khó khăn. Ôi đã xa rồi thời kỳ những cuộc tập họp quốc tế của giới trẻ đáng ghi nhớ, những bài giảng trước các cuộc họp quốc tế, những cuộc leo núi, những kỳ nghỉ hè đi trượt tuyết, những cuộc viếng thăm mục vụ trong các xứ họ ở vùng Cracovi và Rôma. Đã đến giờ của Thập Giá, Ngài biết ôm hôn không do dự, cờ Thánh Giá là cờ vua tiến bước.
Pv: Bác sĩ có nhớ một vài thời gian đặc biệt thảm hại không?
Bs: Đức Thánh Cha không bao giờ đầu hang, luôn đối diện với đau khổ, tôi muốn nhớ lại thời gian đặc biệt đầy kinh sợ và hồi hộp. Sau cuộc phẫu thuật cổ họng ngày sau hết khi tỉnh dậy mặc dầu đã được Ngài ưng chuẩn trước, Ngài khám phá ra rằng mình không thể nói được nữa, lập tức Ngài phải đối diện với thực tại rất khó khăn, Ngài viết trên bảng với nét chữ run rẩy bằng tiếng Balan như sau: Mẹ đã làm gì cho con, “tất cả thuộc về Mẹ” (ToTus ) đó là cách ý thức được một tình trạng sống mới, mà Ngài không nhận ra rằng đã bị áp đặt một cách phũ phàng, nhưng ngay lập tức đã được siêu nhiên hoá nhờ sự phó thác trong tay Đức Mẹ Maria
Pv: Đôi lúc có tin đồn rằng trong những cuộc du ngoạn ra khỏi Vaticăng của Đức Thánh Cha vị bác sĩ riêng của Ngài cò tham dự chăng?
Bs: Vâng tôi có hiện diện trong những năm đầu tiên, là những cuộc du ngoạn ở những nơi cao trên núi hay ở những bãi tắm không xa thành Rôma hoặc là đi bộ lâu giờ, hoặc trựơt tuyết. Đến sau khi Đức Thánh Cha cao tuổi thì những cuộc đi bộ ngắn hơn, và đôi lúc phải dùng xe hơi và kết thúc phải nghỉ lâu giờ trong bóng râm của chiếc lều trại trước những phong cảnh tĩnh mạc dưới chân những ngọn núi còn phủ đầy tuyết và một cuộc cắm trại tiếp theo. Vào buổi chiều hoàng hôn trước khi lên đường về Rôma Đức Thánh Cha muốn nghe những bài ca của núi rừng được các thành viên trong nhóm cất lên. Các lính canh của Vaticăng và những công an Ý Đại Lợi đi bảo vệ cùng hợp giọng hoà ca, và chính tôi được giao cho trọng trách điều khiển ca đoàn dưới con mắt vui thích của Đức Thánh Cha trên những nẻo đường “thoát ra” khỏi Vaticăng. Tôi nhớ đặc biệt đến cuộc đi dạo trên núi gần Arcinazzo vào tháng 5/2003, Đức Thánh Cha lúc đó đã cảm thấy rất đau đớn và rối loạn ở đầu gối bên phải và sau khi đã hỏi tôi và nghe cắt nghĩa về tình trạng sức khoẻ của Ngài, Ngài nói với tôi rằng tôi sẽ phải là vị thầy thuốc riêng của Ngài đến muôn đời. Vâng thật ra tôi không bao giờ quên cái ngày hôm đó và tôi cũng không bao giờ quên lần nghỉ hè trong thung lũng Aostie vào tháng 7/2004 trên một thảm cỏ xanh dưới một cây cổ thụ, tôi nhắc đi nhắc lại hàng trăm lần cho Đức ông thư ký ý định của tôi xin từ nhiệm sau 26 năm phục vụ. Đức ông trả lời rằng: “ ông không được từ nhiệm, và cũng không thể từ nhiệm vì đấy là ý muốn của Đức Thánh Cha và Đức ông tiết lộ cho tôi biết rằng Đức Giáo Hoàng cầu nguyện cho tôi mọi ngày trong Thánh Lễ, thế là tôi tự động bỏ cuộc ý định từ nhiệm.
Pv: Đức Giáo Hoàng là bệnh nhân của ông nhưng cũng là Đức Giáo Hoàng vậy ông thấy tinh thần đạo đức của Ngài ra sao?
Bs: Đức Giáo Hoàng luôn sống kết hợp chặt chẽ với Thiên Chúa vì Ngài luôn cầu nguyện và suy gẫm. Ngài có một Đức tin sắt thép và một tâm hồn pha trộn lãng mạn của Ba Lan và thần bí của Slavio, Ngài có một trí khôn sắc sảo, một năng lực quyết đoán nhanh nhẹn và tổng hợp, nhất là một năng lực phúc âm để yêu mến, chia sẻ và để tha thứ.
Pv: Với thư ký riêng của Giáo Hoàng và các nữ tu, ông là một trong số các nhân vật hoạ hiếm được giúp đỡ Ngài trong những giờ sau hết vậy ông có kỉ niệm gì về biến cố đó?
Bs: đó là những ngày ghi dấu đậm nét trong cuộc đời tôi mặc dầu có sự dấn thân nghề nghiệp rất nặng nề, và có sự tham gia đau đớn vào tấm thảm kịch nhân loại và tôn giáo, đang kết thúc dưới con mắt của tôi, do sự căng thẳng rất lớn với phần trách nhiệm nặng nề đè nặng trên vai và sau cùng với một lời nguyện liên lỉ hiệp thông với Đức Thánh Cha đang đau khổ. Trong những giờ phút cuối hết này, các đồng nghiệp y sĩ cũng như tôi đều cảm nhận cơn bệnh đang tiến lên một cách thảm khốc vào giai đoạn cuối cùng. Chúng tôi cố gắng chiến đấu với tất cả lòng kiên nhẫn, khiêm tốn và khôn ngoan nhưng cũng vô cùng khó khăn, bởi vì chúng tôi biết rằng sẽ kết thúc bằng thất bại. dù những kỹ thuật hợp lý do ý thức và khôn ngoan của các bác sĩ, với lòng yêu mến được soi sáng của các thân nhân, chúng tôi luôn được hướng dẫn bởi lòng tôn kính hoàn toàn cũng như thươg xót đối với một con người đang đau khổ mà không từ chối một cuộc điều trị y học nào. Đối với một vị thầy thuốc Kitô, cơn hấp hối của một người là hình ảnh của chính Chúa. Mỗi người đều mang những thương tích, đầu đội mạo gai, lẩm bẩm những lời sau hết, phó mặc mình vào cánh tay một người, đang vô thức lặp lại cử chỉ của Đức Maria, của những phụ nữ đạo đức, của ông Giuse Arimathie. Cái chết của Đức Thánh Cha Gioan PhaolôII càng làm cho tôi bị đảo lộn hơn nữa. Đó là cái chết của một người mà nay bị lột trần mọi sự, một đấng đã để nhiều giờ trong cuộc sống để lâm trận, để được vinh quang, giờ đây đang hiện diện trong sự trần trụi nội tâm thảm hại và cô đơn, đi gặp gỡ Chúa của mình, mà Ngài sắp sửa trao trả lại chìa khoá của nước Chúa. Trong giờ phút đau khổ và kinh khủng này tôi có cảm giác đứng ở bên hồ Tiberia. Lịch sử xem ra lại xuất phát từ con số không. trong khi Đức Kitô đang sắp sửa gọi Đấng Phêrô Mới
Thái Bình ngày 22/10/2010
+ GM F.X. Nguyễn Văn Sang lược dịch
ĐỨC GIÁO HOÀNG GIOAN PHAOLÔ II VÀ BÁC SĨ RIÊNG
Khi Đức Hồng Y Karol bắt đầu làm Giáo Hoàng 16/10/1978 xem ra là một người cường tráng không biết mệt mỏi, Ngài sinh ngày 18/05/1920 tức là cách đây đúng 90 năm. Tưởng rằng sẽ không bao giờ cần đến bác sĩ, nhưng ngày 13/05/1981 mọi việc thay đổi: những viên đạn không giết được Ngài nhưng đã làm tổn thương đến sức khoẻ trầm trọng. Từ đó Ngài trở nên “một con người của các đau khổ”. Dần dần Ngài mắc căn bệnh Parkinson và những vấn đề về xương khớp… ra như bị cầm tù thân xác. Dẫu vậy Đức Giáo Hoàng vẫn tiếp tục sứ mệnh và không muốn dấu kín bệnh tật, không phảivì khoe khoang nhưng để đánh giá vai trò của nó trong xã hội của mỗi người dù bị đau ốm hay kém cỏi. Những tuần sau hết của cuộc đời trần thế của Ngài và những ngày Ngài sống trên núi Sọ, một vị Giáo Hoàng vẫn dạy chúng ta phải sống như thế nào, thì Ngài cũng dạy chúng ta cư xử trong thời kỳ đối diện với sự chết. Ở bên cạnh Ngài có vị bác sĩ riêng tên Renato Buggonetti người mà hôm nay theo yêu cầu của phóng viên đã có cuộc nói chuyện như sau:
. Phóng viên (Pv): ông đã là bác sĩ riêng của 3 vị Giáo Hoàng vậy công việc của ông thế nào?
Bác sĩ (Bs): Vị thầy thuốc riêng của Đức Thánh Cha được trao nhiệm vụ tín cẩn là quan tâm săn sóc tình trạng sức khoẻ của Đức Thánh Cha và giúp đỡ Ngài trong việc phòng ngừa và chữa trị các bệnh tật, và trong tầm mức có thể ông còn phải theo dõi Ngài trong những hoạt động khác nhau. Trong sứ vụ tế nhị này, vị thầy thuốc dựa vào mọi cơ cấu tác động của ban y tế chính quyền quốc gia và đô thành Vaticăng, rồi bên ngoài thành Rôma cũng cộng tác với các vị có thẩm quyền về y tế địa phương
Pv: Vậy ông đã gặp Đức Giáo Hoàng PhaolôII lần thứ nhất khi nào?
Bs: Đó là trong vương phòng mấy phút sau khi ngài đã ban phép lành lần đầu tiên trên Ngai Toà Thánh Phêrô. Lúc đó tôi là bác sĩ của mật hội và chỉ huy nhóm thầy thuốc giúp đỡ y tế cho các Đấng tham dự Mật hội. Đức Giáo Hoàng vừa ra khỏi nhà nguyện Sisetime và tôi đã thấy chiếc mũ trắng của Ngài đội nhấp nhô giữa hàng các Hồng Y, và các Đức Giám mục đang vây quanh người trong bầu không khí lễ hội. Ngài dừng lại trong phòng mấy phút để chào thăm các vị tham dự Mật hội, có một đấng có lẽ đã báo tin cho Ngài biết về địa vị của tôi rất quen biết Đức Hồng Y Deskur hiện nay đang được điều trị tại bệnh viện đa khoa Giemiili trong tinhg trạng rất nguy kịch. Đức Giáo Hoàng đi đến cạnh tôi đặt một tay trên vai tôi và hỏi những tin tức mới nhất về vị Hồng Y là người bạn rất thân của Ngài, yêu cầu tôi cung cấp những tin mới nhất về bệnh tật tiến triển ra sao: nhưng tôi thưa với Ngài rằng, các điện thoại trong nhà đều bị cắt hết vì mật hội chưa kết thúc, Ngài nhấn mạnh dẫu sao cũng phải báo tin. Trong ngày đó tôi không tưởng tượng được là sau mấy tuần nữa tôi được triệu tập tới gặp Đức Thánh Cha và được mời làm bác sĩ riêng của Ngài. Từ năm 1965 tôi đã gắn bó với tổ chức y tế của Chính Phủ bằng một hợp đồng làm việc bán thời gian trong lúc vẫn là bác sĩ bệnh viện trong những cơ cấu công khai lớn lao và hiệu quả nhất của nước Ý, thế nhưng tôi không được biết đến Đức Karol Wojtyla.
Pv: Vậy ông đã trở nên bác sĩ riêng của Đức Thánh Cha như thế nào?
Bs: Chiều ngày 29/12/1978 tôi đang làm việc ở bệnh viện Thánh Camilô tôi bất ngờ nhận được cú điện thoại của Đức Cha Gioan Magie thuộc văn phòng thư kí riêng của Đức Thánh Cha mời tôi đến gặp. Buổi tối hôm đó tôi vào lâu đài của Đức Giáo Hoàng nghĩ rằng vị Giám chức bị đau ốm ra sao. Tôi được đưa vào một phòng khách nhỏ để đợi chờ trong chốc lát, tôi hoàn toàn bỡ ngỡ sửng sốt khi thấy Đức Thánh Cha Gioan PhaolôII đi tới cùng với hai vị bác sĩ Ba Lan. Ngài cho tôi ngồi trên ghế và nói rằng ngài muốn đề cử tôi làm bác sĩ riêng của Ngài, Ngài bắt đầu tả vẽ cho tôi về tình trạng sức khoẻ rất chính xác về ngày tháng cũng như con số mặc dù lúc đó Ngài rất khoẻ mạnh. Sáng hôm sau tôi viết cho vị thư kí riêng của Ngài ( Đức ông Dziwisg) để nói với Ngài rằng tôi chấp nhận và sẵn sàng từ nhịêm khi Đức Giáo Hoàng muốn.
Pv: Từ lúc đó ông đã ở bên cạnh Đức Thánh Cha và đã đi với Ngài trong các cuộc viễn du vậy thì ông liên hệ với Đức Thánh Cha như thế nào?
Bs: Quan hệ của chúng tôi rất đơn giản, về phía tôi luôn luôn có sự chân thành hiếu thảo và tôn kính. Về phía Đức Giáo Hoàng tin tưởng thân ái được thể hiện bằng những cử chỉ và lời nói từ tốn có sự ưu ái trong sáng.
Pv: Vậy Đức Giáo Hoàng PhaolôII thuộc mẫu bệnh nhân nào?
Bs: Giáo Hoàng là một bệnh nhân dễ bảo chăm chú, ước ao được biết căn nguyên bệnh tật dù nặng hay nhẹ, nhưng không tò mò quá đáng mặc dầu dễ hiểu đối với bệnh nhân, Ngài tả vẽ rất chính xác những triệu chứng mà Ngài mắc phải, Ngài luôn làm như vậybởi vì Ngài muốn chóng khỏi để có thể mau chóng trở về làm việc, nhất là lại có thể cầu nguyện trong nhà thờ với một cử chỉ giữ cho đến tận cuối đời. Đức Giáo Hoàng không bao giờ tỏ vẻ thất vọng khi phải đối đầu với đau khổ mà người phải chịu đựng cách can đảm và chấp nhận có ý thức. Cũng giống như cá bệnh nhân khác Ngài không thích tiêm, nhưng sẵn sàng chấp nhận có ý thức để cho chóng khỏi.
Pv: Đức Giáo Hoàng PhaolôII là một con người rất khoẻ đầy nghị lực, xem chừng không cần đến thầy thuốc thế nhưng mọi sự đã thay đổi từ ngày Ngài bị ám sát. Bác sĩ có thể nói về giai đoạn khủng khiếp này không?
Bs: Những biến cố của ngày 13/5/1981 đã được kể lại dưới tất cả các khía cạnh, thế nhưng tôi nhớ nhất có một điều đặc biệt là khi vừa tỉnh dậy sau cuộc gây mê ở bệnh viện Gemelli: cuộc giải phẫu lâu (5 tiếng đồng hồ) Ngài nói: “giống như ông Bachêlê”, tôi trả lời: “thưa Đức Thánh Cha không phải thế bởi vì Ngài đang sống và sẽ sống nữa”. Tôi nghĩ rằng Ngài nói tới cái tên ở trên bởi vì Ngài xúc động khi hay tin ông Bachêlê là phó chánh án Toà án tối cao bị Đạo Quân Đỏ sát hại 12/02/1980. Đức Giáo Hoàng rất quen biết ông này; vì ông ta là cựu chủ tịch của phong trào Công giáo tiến hành Ý Đại Lợi, và là thành phần của uỷ ban Giáo Hoàng giáo dân mà Đức Thánh Cha làm chủ tịch. Vì vậy ngay hôm sau ngày ông Bachêlê bị ám sát Ngài đã dâng lễ trọng thể cầu nguỵên cho ông tại đền Thánh Phêrô
Pv: Có phải sau đó Đức Giáo Hoàng rất đau đớn vì mắc bệnh Pakissơn?
Bs: Tôi đã nhận ra những dấu chỉ đầu tiên năm 1991 nhưng tôi không nghĩ là Đức Thánh Cha đã nhận ra, nó đã xảy ra chính xác lúc nào trong một thời gian lâu, Ngài vẫn bình thường, không chú ý, một vài biến động và chỉ sau này Ngài mới hỏi xin cắt nghĩa về những cơn run rẩy đó. Tôi cho Ngài biết rằng sở dĩ có những run rẩy ấy là vì những triệu chứng rõ rệt của các cơn khủng hoảng thần kinh, nhưng những cuộc run rẩy như vậy tự nó không làm chết người được, mặc dầu gây ra bất toại.
Sau đó một số biến cố xảy ra mau chóng làm cho tình hình trở nên mong manh. Đơì sống của Đức Giáo Hoàng trở nên phức tạp vì những cơn đau xương cốt, nhất là ở phần đầu gối phải, khiến cho Đức Giáo Hoàng không thể đứng lâu được và bước đi khó khăn, những biến chứng lẫn lộn với nhau xuất hiện cùng một lúc khiến cho Ngài phải dùng gậy chống, dùng ghế đặc biệt và sau cùng phải đi xe lăn.
Pv: Đức Thánh Cha làm thế nào để có thể chịu đựng được sự đau đớn và bất toại đó vì nó khiến Ngài phải hạn chế, cử động và tự do?
Bs: Vào cuối thời kỳ sự đau đớn thể xác rất mãnh liệt, nhưng đối với Ngài trước hết là sự đau đớn về tinh thần và thiêng liêng của một người ở trên Thập Giá chịu đựng tất cả cách can đảm và kiên nhẫn. Người không bao giờ xin thuốc giảm đau, ngay cả vào giai đoạn cuối hết. Trước hết là sự đau đớn của một con người bị cột chặt, bị đóng đanh vào chiếc giường hay chiếc ghế bị mất hết tự do về thể lý. Người không làm được điều gì một mình, và như vậy phải trải qua những ngày đau khổ vì thấy mình yếu đuối hoàn toàn. Ngài không đi được nữa, cũng không nói được câu nào hoặc nói rất khẽ nói rất khó nghe, Ngài thở đứt quãng, và ăn uống cũng rất khó khăn. Ôi đã xa rồi thời kỳ những cuộc tập họp quốc tế của giới trẻ đáng ghi nhớ, những bài giảng trước các cuộc họp quốc tế, những cuộc leo núi, những kỳ nghỉ hè đi trượt tuyết, những cuộc viếng thăm mục vụ trong các xứ họ ở vùng Cracovi và Rôma. Đã đến giờ của Thập Giá, Ngài biết ôm hôn không do dự, cờ Thánh Giá là cờ vua tiến bước.
Pv: Bác sĩ có nhớ một vài thời gian đặc biệt thảm hại không?
Bs: Đức Thánh Cha không bao giờ đầu hang, luôn đối diện với đau khổ, tôi muốn nhớ lại thời gian đặc biệt đầy kinh sợ và hồi hộp. Sau cuộc phẫu thuật cổ họng ngày sau hết khi tỉnh dậy mặc dầu đã được Ngài ưng chuẩn trước, Ngài khám phá ra rằng mình không thể nói được nữa, lập tức Ngài phải đối diện với thực tại rất khó khăn, Ngài viết trên bảng với nét chữ run rẩy bằng tiếng Balan như sau: Mẹ đã làm gì cho con, “tất cả thuộc về Mẹ” (ToTus ) đó là cách ý thức được một tình trạng sống mới, mà Ngài không nhận ra rằng đã bị áp đặt một cách phũ phàng, nhưng ngay lập tức đã được siêu nhiên hoá nhờ sự phó thác trong tay Đức Mẹ Maria
Pv: Đôi lúc có tin đồn rằng trong những cuộc du ngoạn ra khỏi Vaticăng của Đức Thánh Cha vị bác sĩ riêng của Ngài cò tham dự chăng?
Bs: Vâng tôi có hiện diện trong những năm đầu tiên, là những cuộc du ngoạn ở những nơi cao trên núi hay ở những bãi tắm không xa thành Rôma hoặc là đi bộ lâu giờ, hoặc trựơt tuyết. Đến sau khi Đức Thánh Cha cao tuổi thì những cuộc đi bộ ngắn hơn, và đôi lúc phải dùng xe hơi và kết thúc phải nghỉ lâu giờ trong bóng râm của chiếc lều trại trước những phong cảnh tĩnh mạc dưới chân những ngọn núi còn phủ đầy tuyết và một cuộc cắm trại tiếp theo. Vào buổi chiều hoàng hôn trước khi lên đường về Rôma Đức Thánh Cha muốn nghe những bài ca của núi rừng được các thành viên trong nhóm cất lên. Các lính canh của Vaticăng và những công an Ý Đại Lợi đi bảo vệ cùng hợp giọng hoà ca, và chính tôi được giao cho trọng trách điều khiển ca đoàn dưới con mắt vui thích của Đức Thánh Cha trên những nẻo đường “thoát ra” khỏi Vaticăng. Tôi nhớ đặc biệt đến cuộc đi dạo trên núi gần Arcinazzo vào tháng 5/2003, Đức Thánh Cha lúc đó đã cảm thấy rất đau đớn và rối loạn ở đầu gối bên phải và sau khi đã hỏi tôi và nghe cắt nghĩa về tình trạng sức khoẻ của Ngài, Ngài nói với tôi rằng tôi sẽ phải là vị thầy thuốc riêng của Ngài đến muôn đời. Vâng thật ra tôi không bao giờ quên cái ngày hôm đó và tôi cũng không bao giờ quên lần nghỉ hè trong thung lũng Aostie vào tháng 7/2004 trên một thảm cỏ xanh dưới một cây cổ thụ, tôi nhắc đi nhắc lại hàng trăm lần cho Đức ông thư ký ý định của tôi xin từ nhiệm sau 26 năm phục vụ. Đức ông trả lời rằng: “ ông không được từ nhiệm, và cũng không thể từ nhiệm vì đấy là ý muốn của Đức Thánh Cha và Đức ông tiết lộ cho tôi biết rằng Đức Giáo Hoàng cầu nguyện cho tôi mọi ngày trong Thánh Lễ, thế là tôi tự động bỏ cuộc ý định từ nhiệm.
Pv: Đức Giáo Hoàng là bệnh nhân của ông nhưng cũng là Đức Giáo Hoàng vậy ông thấy tinh thần đạo đức của Ngài ra sao?
Bs: Đức Giáo Hoàng luôn sống kết hợp chặt chẽ với Thiên Chúa vì Ngài luôn cầu nguyện và suy gẫm. Ngài có một Đức tin sắt thép và một tâm hồn pha trộn lãng mạn của Ba Lan và thần bí của Slavio, Ngài có một trí khôn sắc sảo, một năng lực quyết đoán nhanh nhẹn và tổng hợp, nhất là một năng lực phúc âm để yêu mến, chia sẻ và để tha thứ.
Pv: Với thư ký riêng của Giáo Hoàng và các nữ tu, ông là một trong số các nhân vật hoạ hiếm được giúp đỡ Ngài trong những giờ sau hết vậy ông có kỉ niệm gì về biến cố đó?
Bs: đó là những ngày ghi dấu đậm nét trong cuộc đời tôi mặc dầu có sự dấn thân nghề nghiệp rất nặng nề, và có sự tham gia đau đớn vào tấm thảm kịch nhân loại và tôn giáo, đang kết thúc dưới con mắt của tôi, do sự căng thẳng rất lớn với phần trách nhiệm nặng nề đè nặng trên vai và sau cùng với một lời nguyện liên lỉ hiệp thông với Đức Thánh Cha đang đau khổ. Trong những giờ phút cuối hết này, các đồng nghiệp y sĩ cũng như tôi đều cảm nhận cơn bệnh đang tiến lên một cách thảm khốc vào giai đoạn cuối cùng. Chúng tôi cố gắng chiến đấu với tất cả lòng kiên nhẫn, khiêm tốn và khôn ngoan nhưng cũng vô cùng khó khăn, bởi vì chúng tôi biết rằng sẽ kết thúc bằng thất bại. dù những kỹ thuật hợp lý do ý thức và khôn ngoan của các bác sĩ, với lòng yêu mến được soi sáng của các thân nhân, chúng tôi luôn được hướng dẫn bởi lòng tôn kính hoàn toàn cũng như thươg xót đối với một con người đang đau khổ mà không từ chối một cuộc điều trị y học nào. Đối với một vị thầy thuốc Kitô, cơn hấp hối của một người là hình ảnh của chính Chúa. Mỗi người đều mang những thương tích, đầu đội mạo gai, lẩm bẩm những lời sau hết, phó mặc mình vào cánh tay một người, đang vô thức lặp lại cử chỉ của Đức Maria, của những phụ nữ đạo đức, của ông Giuse Arimathie. Cái chết của Đức Thánh Cha Gioan PhaolôII càng làm cho tôi bị đảo lộn hơn nữa. Đó là cái chết của một người mà nay bị lột trần mọi sự, một đấng đã để nhiều giờ trong cuộc sống để lâm trận, để được vinh quang, giờ đây đang hiện diện trong sự trần trụi nội tâm thảm hại và cô đơn, đi gặp gỡ Chúa của mình, mà Ngài sắp sửa trao trả lại chìa khoá của nước Chúa. Trong giờ phút đau khổ và kinh khủng này tôi có cảm giác đứng ở bên hồ Tiberia. Lịch sử xem ra lại xuất phát từ con số không. trong khi Đức Kitô đang sắp sửa gọi Đấng Phêrô Mới
Thái Bình ngày 22/10/2010
+ GM F.X. Nguyễn Văn Sang lược dịch