Càng gần đến ngày Đức Bênêđíctô XVI qua thăm Anh và Tô Cách Lan, dư luận lại càng sôi nổi hơn, cả từ bên ủng hộ lẫn từ bên chống đối.
I. Ủng hộ
Phía ủng hộ, dĩ nhiên có chính phủ Anh, người đã chính thức mời Đức Giáo Hoàng qua thăm. Ngày 28 tháng 7 vừa qua, Ngài Chris Patten, người được chính phủ Anh trao trách nhiệm tổ chức cuộc viếng thăm, cho báo chí hay cuộc viếng thăm này sẽ thành công ngoài sức tưởng tượng. Ông cho Đài Phát Thanh Vatican hay: dư luận chỉ trích sẽ đổi chiều nay mai khi cuộc viếng thăm diễn ra thực sự. Họ sẽ ngạc nhiên khám phá ra tầm quan trọng của nó. “Tôi tuyệt đối tin chắc rằng mọi sự chuẩn bị của chính phủ, của nhà cầm quyền địa phương, của các hội đồng giám mục Tô Cách Lan và Anh sẽ làm cho cuộc viếng thăm của Đức Giáo Hoàng thành công ngoài sức tưởng tượng”.
Ông nhìn nhận việc chuẩn bị cho cuộc viếng thăm này có hơi phức tạp hơn dự liệu mà nguyên do hàng đầu là tại các nhà tổ chức đánh giá hơi thấp “sự phức tạp trong việc hòa hợp hai khía cạnh lại với nhau: tức khía cạnh viếng thăm nhà nước (state visit) và khía cạnh viếng thăm mục vụ, làm thế nào để chúng thành một toàn bộ kkhông phân cách”. Ông giải thích: xét về một mức độ nào đó, thì tổ chức cuộc viếng thăm của những nhân vật như Barack Obama, chẳng hạn, bao giờ cũng dễ dàng hơn là tổ chức cuộc viếng thăm của Đức Giáo Hoàng, vì cuộc viếng thăm chính thức của các vị tổng thống không phải là các biến cố lớn thu hút tới 100,000 người hay hơn.
Tuy nhiên, Ngài Patten quả quyết rằng các nhà tổ chức lần này đang nắm vững tình thế và nhờ thế, chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng sẽ gây nhiều thích thú. Ông cũng hy vọng rằng cuộc viếng thăm này sẽ giúp Cộng Đồng Công Giáo và các cộng đồng tôn giáo khác liên hệ mật thiết hơn với Đức Giáo Hoàng, cũng như đem lại cơ hội để chứng minh rằng chính phủ của một nước mà đại đa số không phải là Công Giáo vẫn có một nghị trình hết sức ý nghĩa để làm việc chung với Giáo Hội Công Giáo.
Ngài Patten nhấn mạnh tới một số chủ đề thuộc quan tâm chung, như việc phát triển quốc tế, Chương Trình Phát Triển Thiên Niên Kỷ, chính sách công bình hoàn cầu, thay đổi khí hậu, tính sống còn của môi sinh, và các vấn đề giải giới. Ông cho rằng, chỉ cần duyệt qua một số vấn đề như thế, cũng đủ làm những người xưa nay vốn chỉ trích cuộc viếng thăm này phải ngạc nhiên rồi.
Ông nhìn nhận con số những người này không ít, nhưng điều đó không làm ông lo lắng. Theo ông, “chúng ta sống trong một xã hội tự do. Nếu người ta muốn phản đối một cách hòa bình, họ có quyền làm như vậy”. Tuy nhiên, ông cho hay họ vẫn chỉ là một thiểu số, một thiểu số vốn chủ trương bất khoan dung tôn giáo, nhất là Công Giáo, vì Công Giáo khá nổi bật, trường thọ và tự tin trong việc tuyên dương các chân lý căn bản.
Nhân dịp này, Ngài Patten cũng đề cập tới các chỉ trích về phí tổn tài chánh của chuyến viếng thăm. Ông cho rằng phí tổn này có thể lên tới 12 triệu bảng Anh, tương đương với 19 triệu Mỹ Kim. Nhưng cuộc họp thượng đỉnh G-20 vào năm ngoái lên đến 20 triệu bảng Anh, tương đương với 31 rriệu Mỹ Kim. Nhưng đâu có lãnh tụ nào trong nhóm G-20 đó thu hút được số đông quần chúng như Đức Giáo Hoàng? Ông cũng cho rằng các khó khăn tài chánh của Anh hiện nay không cho phép nước ông đóng cửa đối với thế giới.
Được hỏi về sự khó khăn trong việc thông truyền sứ điệp của Đức Giáo Hoàng qua các phương tiện truyền thông đại chúng, một thứ truyền thông thường chỉ quan tâm tới các chi tiết bề ngoài, phiến diện, Ngài Patten cho rằng có thể có khó khăn trong việc thông truyền các sứ điệp như: đức tin không phải là vấn đề, đức tin là cách người ta đương đầu với các thách đố của cuộc sống hế kỷ 21. Nhưng các thông điệp về công bằng xã hội, theo ông, dễ được người ta nghe hơn, nhất là giới trẻ. Ông bảo: một số người không hề biết rằng 25% nền giáo dục học đường và 25% dịch vụ y tế ở vùng Hạ Sahara của Phi Châu được Giáo Hội hay các tổ chức của Giáo Hội cung cấp. Vấn đề chăm sóc các nạn nhân HIV/AIDS cũng không được nhiều người biết đến.
Đặc trưng của chuyến viếng thăm
Cơ quan thứ hai hết lòng ủng hộ cuộc viếng thăm của Đức Giáo Hoàng dĩ nhiên là Tòa Thánh. Ngày 18 tháng 8, phát ngôn viên Tòa Thánh, Cha F. Lombardi S.J., cho hay: chuyến viếng thăm Tô Cách Lan và Anh sắp tới sẽ là cơ hội để Đức Bênêđíctô XVI trình bày cho xã hội từng bị thế tục hóa này hay các đóng góp và vẻ đẹp của Đạo Công Giáo.
Trong cuộc viếng thăm này, Đức Thánh Cha sẽ đọc bài diễn văn quan trọng tại Đại Sảnh Đường Westminster, sẽ gặp gỡ các giói trong xã hội, những người làm văn hóa, đại diện cho mọi tầng lớp trong xã hội Anh. Nhưng quan trọng hơn cả là chiều kích đại kết của chuyến thăm viếng qua cuộc gặp gỡ giữa Đức Giáo Hoàng và nhà lãnh đạo Hiệp Thông Anh Giáo, Tổng Giám Mục Canterbury. Theo cha, đây là thời điểm khá tế nhị đối với Anh Giáo do các tranh luận nội bộ của họ. Đây cũng là thời điểm tế nhị cho người Công Giáo, vì những căng thẳng gần đây giữa Công Giáo và Anh Giáo. Nhưng cha nhấn mạnh, “trái tim thiêng liêng của chuyến viếng thăm” chính là nghi lễ phong chân phước cho Đức Hồng Y John Henry Newman tại Hyde Park. Ai cũng biết sợi dây liên kết giữa Đức Bênêđíctô XVI và vị chân phúc tương lai. Sợi dây ấy chính là sự tổng hợp sâu sắc giữa đức tin và lý trí, là việc sống chứng tá Kitô Giáo trong thế giới hiện đại, là trình bày các lý do khiến ta tin cho những ai muốn tìm biết, là giải thích cho thế giới hiểu lý lẽ niềm hy vọng của ta.
So với cuộc viếng thăm Anh cách nay 30 năm của Đức Gioan Phaolô II, cuộc viếng thăm Anh của Đức Bênêđíctô XVI có nhiều điều “mới lạ”. Cuộc viếng thăm của Đức Gioan Phaolô II hoàn toàn có tính mục vụ. Trái lại, cuộc viếng thăm của Đức Bênêđíctô XVI là một cuộc viếng thăm có tính quốc khách (state visit), do Nữ Hoàng và chính phủ Anh chính thức mời. Tuy nhiên, mục đích của chuyến viếng thăm vẫn là để trình bày cho một xã hội hết sức phát triển nhưng cũng hết sức duy tục như xã hội Anh biết việc phục vụ của Giáo Hội Công Giáo, của niềm tin Công Giáo. Theo Cha, việc phục vụ của Giáo Hội luôn là một hồng phúc đối với xã hội, cả về phương diện cảm hứng thiêng liêng lẫn về phương diện giáo dục, y tế và bác ái.
Văn hóa sự chết
Một trong những dịch vụ hàng đầu của Giáo Hội Công Giáo tại Anh là hôn nhân và gia đình. Về phương diện này, ngày 23 tháng 8 vừa qua, Edmund Adamus, giám đốc Mục Vụ của Giáo Phận Westminster, nói với Zenit: Anh Quốc đang là tâm điểm nền văn hóa sự chết của thế giới. Điều ấy càng làm cho cuộc viếng thăm sắp tới của Đức Giáo Hoàng trở nên cần thiết.
Theo ông, căn cứ vào các phương tiện truyền thông đại chúng, người ta có cảm tưởng Đức Thánh Cha sắp bước vào tâm điểm tranh cãi và các thái độ thù nghịch chống lại ngài. Nhưng xét chung, nhiều người vẫn trân qúy chứng từ của Đức Thánh Cha đối với các vấn đề luân lý nền tảng, hy vọng sự hiện diện của ngài sẽ dọi một ánh sáng nhân ái, một “kindly light”, như lời Đức HY Newman, để xua tan bóng tối đang đe dọa tế bào căn bản của xã hội là gia đình và quyền lợi cha mẹ.
Adamus cho rằng trong hơn 50 năm qua, các nhà làm luật của Anh từng là những người phản sự sống một cách bừa bãi hơn hết cũng như hết sức cấp tiến trong thái độ phản gia đình và phản hôn nhân. Có thể nói đây là một xã hội phản Công Giáo hơn cả về phương diện văn hóa, hơn cả những nơi công khai bách hại người Công Giáo.
Oái oăm một điều Anh Quốc có một di sản Kitô Giáo hết sức độc đáo: Thánh Augustinô thành Canterbury, được chính Đức GH Grêgôriô phái qua Anh, đã không nản lòng làm cho người dân Anh trở lại bằng cách kiên trì thuyết phục họ tin vẻ đẹp, chân lý và phẩm giá của hôn nhân. Anh Quốc cũng được gọi là “Của Hồi Môn Của Đức Mẹ”, một tước hiệu có từ lâu trong ngôn ngữ bình dân. Hạn từ “của hồi môn” nói lên vai trò siêu nhiên trong cuộc “hôn nhân” giữa Chúa Thánh Thần và hiền thê của Người là Trinh Nữ Thành Nadarét. Theo Adamus, trong kế hoạch Thiên Chúa, Kitô Giáo Anh Quốc có một vai trò độc đáo làm nền tảng vững chắc (như của hồi môn trong hôn nhân) cho công trình cứu rỗi phổ quát. Thực vậy, Anh Quốc là quốc gia đầu tiên đem đến cho Giáo Hội việc long trọng cử hành hôn phối chính thức qua nghi thức Sarum (Salisbury). Trong nghi thức này, có công thức “và bằng thân xác anh, anh thờ phượng em” ("and with my body I thee worship") mà theo Adamus, từ thời Trung Cổ trở đi, đã trở thành nền thần học cơ bản về thân xác. Vì nếu hai người phối ngẫu được Thiên Chúa kêu gọi tôn kính nhau về phương diện thân xác, thì lòng tôn kính tột độ của ta đối với sự hiện diện của Thiên Chúa trong thể lý tính của mọi người chúng ta phải là việc đương nhiên.
Tại cửa chính nhà thờ chính tòa Công Giáo Westminster, có một bức tranh ghép tả Chúa Kitô đang chiến thắng thống trị, hai bên có Đức Mẹ và Thánh Giuse; cả ba Đấng được Thánh Phêrô và Thánh Edward Hiển Tu qùy lạy cung kính. Đó quả là một hình ảnh đẹp, biểu tượng cho lòng tôn kính đối với Thánh Gia. Mong sao cuộc thăm viếng của Đức Thánh Cha sẽ làm Anh Quốc khám phá lại lòng tôn kính đó đối với hôn nhân và gia đình. Không như hiện nay, càng ngày người ta càng thương mại hóa tính dục, chưa kể nhiều đạo luật đang cổ vũ cho nghị trình “đồng tính”. Tệ nạn khiêu dâm, cũng thế, đang được nhiều người coi là truyện thường tình.
Những cuộc thăm dò
Đúng như nhận xét của Adamus, phần đông các người được thăm dò ý kiến cho hay họ ủng hộ cuộc viếng thăm của Đức Giáo Hoàng. Tạp chí The Tablet đã nhờ Ipsos thực hiện một cuộc thăm dò với kết quả cho thấy hai trong ba người lớn tại Anh nhận diện ra ngài ở ngoài phố dù ngài không mang phẩm phục Giáo Hoàng.
Cuộc thăm dò này trực diện tìm hiểu 996 người trưởng thành, trong đó 117 người là Công Giáo. Kết quả: ít nhất 1/5 có ý định theo dõi sát nút cuộc thăm viếng từ ngày 16 tới ngày 19 của Đức Thánh Cha trên báo chí, truyền hình, truyền thanh và liên mạng; 10% dự định tham dự các biến cố của cuộc viếng thăm. Đối với người Công Giáo, tỷ lệ đó lên tới 71%. Cuộc thăm dò đó cũng cho thấy 25% ủng hộ cuộc viếng thăm, 11% chốn đối, và 65% không ủng hộ mà cũng không chống đối. 67% cho biết nước Anh nên duy trì nền văn hóa Kitô Giáo của mình, chỉ có 8% chống đối ý tưởng đó. 49% tin rằng việc Giáo Hội Công Giáo có quan điểm mạnh mẽ về các vấn đề luân lý là một điều tốt. 93% biết Đức Giáo Hoàng cầm đầu Giáo Hội Công Giáo, trong khi chỉ có 77% quả quyết Nữ Hoàng cầm đầu Anh Giáo.
Sẵn sàng
Chính vì thế, ngày 1 tháng 9 vừa qua, Đức TGM Vincent Nichols của TGP Westminster cho hay: “Mọi việc đã đâu vào đó” và chuyến viếng thăm sẽ diễn ra “một cách rất tuyệt hảo”.
Đức TGM Nichols đã tuyên bố như thế trong cuộc họp báo hôm thứ ba tuần rồi với Ngài Patten, người được thủ tướng Anh chỉ định lo tổ chức chuyến viếng thăm. Ngài Patten cho rằng chuyến viếng thăm này xứng đáng được gọi là chuyến viếng thăm lịch sử. Ông bảo: chính phủ liên minh rất hài lòng về chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng, họ coi đây là một giờ phút cực kỳ đặc biệt đối với mọi người dân Anh, bất kể là Kitô Giáo, Công Giáo hay không. Có nhiều lý do giải thích thái độ của tân chính phủ Anh: trước nhất, Đức Giáo Hoàng đại diện cho 10% công dân Anh, và hơn 1 tỷ người khắp thế giới. Chính phủ Anh và Giáo Hội Công Giáo luôn làm việc bên nhau để đạt cho bằng được “sự công bình xã hội và sự phát triển bền vững”.
Ngoài ra, Giáo Hội Công Giáo đang có những “đóng góp quan trọng cho việc phát triển xã hội về phương diện xã hội, nhất là về giáo dục”… Thành thử chuyến viếng thăm của ngài tại Anh hết sức được hoan nghinh.
Ngài Patten còn đưa ra một lý do quan trọng nữa, đó vai trò quan trọng của tôn giáo, cách riêng của Kitô Giáo, đối với việc lên khuôn xã hội Anh. Ông bảo: “Tôi nghĩ người ta sẽ lắng nghe xem Đức Thánh Cha sẽ nói gì về mối tương quan giữa tôn giáo và một số ảnh hưởng khác hiện rất trổi vượt trong xã hội ta và tại Âu Châu nói chung”.
Đức TGM Nichols thì cho hay: “Chúng tôi chờ mong chuyến viếng thăm này với lòng tin tưởng và an tâm”. Nhân dịp này, ngài nhắc đến ba bình diện của chuyến viếng thăm: cuộc gặp gỡ giữa Vương Quốc Thống Nhất và Tòa Thánh, các hệ luận lịch sử và văn hóa của cuộc viếng thăm và vai trò của đức tin trong xã hội cả về phương diện bản thân lẫn phương diện cộng đồng.
Theo Đức TGM, hình ảnh Nữ Hoàng chào đón Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI và hai vị chính thức chào hỏi nhau là một hình ảnh sẽ vang vọng khắp các câu truyện tại lãnh thổ này. Khi Đức Giáo Hoàng tiến vào Đại Sảnh Đường Westminster vào hôm thứ sáu để nói truyện với các chính khách, các nhà ngoại giao, các nhà lãnh đạo xã hội, thì đó cũng sẽ là một giờ phút lịch sử có tính vang vọng. Ngài sẽ dừng lại tại chính nơi Thánh Thomas Moore, Đại Pháp Quan của Anh Quốc, bị kết án tử hình năm 1535 vì niềm tin Công Giáo. Ngài cũng sẽ cùng Tổng Giám Mục Canterbury đến cầu nguyện tại mộ Thánh Edward Hiển Tu, Quân Vương được phong thánh của Anh Quốc, người đã sáng lập ra Westminster Abbey.
Đức TGM Nichols nghĩ rằng: “Điều đó sẽ giúp ta trở về với gốc rễ sâu xa của quốc gia này để khám phá ra ta là ai, quốc gia ta là quốc gia nào và gốc rễ văn hóa của ta là đâu và chúng tươi mát như thế nào khi được nhìn như nguồn suối sống động cho cảm hứng con người thời nay. Theo tôi, sự kiện Đức Giáo Hoàng gặp gỡ các nhà lãnh đạo xã hội, những người thuộc mọi tín ngưỡng khác nhau hiện đang có mặt tại đất nước này, cũng là một thời điểm để ngài khẳng định vai trò của niềm tin vào Thiên Chúa từng có mặt ở đây như tác nhân góp phần vào công ích".
32,000 chục kinh Mân Côi
Điều đặc biệt là cả cơ quan “Aid to the Church in Need” (Trợ Giúp Giáo Hội Túng Thiếu) cũng quan tâm đến cuộc viếng thăm Anh và Tô Cách Lan của Đức Giáo Hoàng. Thực vậy, họ đã phát động chiến dịch cầu nguyện và hành động nhân chuyến viếng thăm này. Chiến dịch ấy đang gặt hái nhiều thành quả rất phấn khởi. Hơn 32,000 chục kinh Mân Côi và 11,500 Thánh Lễ sẽ được dâng để cầu cho chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng.
Neville Kyrke-Smith, giám đốc toàn quốc của cơ quan này tại Vương Quốc Thống Nhất, cho hãng tin Zenit hay: cam kết cầu nguyện này tương đương với hơn 6 tháng cầu nguyện liên lỉ. Ông hy vọng nó còn kéo dài mãi để hỗ trợ việc rao giảng Phúc Âm cho thế giới đầy thách đố ngày nay. Tiền xin các Thánh Lễ này sẽ được dùng để giúp các linh mục tại các xứ đang bị bách hại và đủ mọi hình thức kỳ thị.
Triển lãm tranh thảm của Raphael
Đối với một xã hội chuộng nghệ thuật như Anh, thì không còn gì xứng hợp bằng việc cùng đi với Đức Bênêđíctô XVI, một vị giáo hoàng được nhiều người dành cho biệt hiệu Mozart của thần học, sẽ là bốn tranh thảm (tapestries) được Raphael vẽ cho Nhà Nguyện Sistine. Cùng với chúng, sẽ là những bức vẽ vốn làm mẫu cho các bức thảm kia. Chúng sẽ được trưng bày tại Viện Bảo Tàng Victoria và Albert (V&A) bắt đầu từ thứ tư vừa qua và sẽ kéo dài tới giữa tháng 10.
Thực ra, các bức vẽ làm mẫu vốn từng được trưng bày tại Viện Bảo Tàng V&A từ năm 1865, nhưng đây là lần đầu tiên cả tranh thảm lẫn bức vẽ mẫu được trưng bày chung với nhau. Raphel được yêu cầu thực hiện chúng vào năm 1515, với hình các Thánh Phêrô và Phaolô, để hoàn tất công trình tại Nhà Nguyện Sistine. Đức TGM Nichols cho hay: các tranh vẽ này có một ngôn ngữ rất mạnh. Chúng là những suy niệm về sứ vụ của các Tông Đồ Phêrô và Phaolô, không những chăm sóc Giáo Hội mà còn làm chứng cho hồng ân của Chúa Kitô trong một thế giới chưa có ngôn ngữ để nói về Người. Theo Đức TGM, nghệ thuật vĩ đại “đòi ta phải cơi mở” và “để thế giới ta được tái tổ chức… Ta ra đi không những có hiểu biết mà còn được biến đổi. Mọi nghệ thuật vĩ đại, dù làm ta khó chịu, cũng đều dạy ta phải đại lượng”. Ngài hy vọng việc ấy cũng xẩy ra trong cuộc gặp gỡ với Đạo Công Giáo. Ngài cho hay: “Dĩ nhiên, các thế kỷ, các tranh chấp và tình trạng tội lỗi của con người có thể làm cùn nhụt và biến dạng nó, nhưng sinh khí có tính sáng tạo của Kitô Giáo không nhạt nhòa đi. Giống như đối với nghệ thuật, vấn đề ở đây hệ ở việc biết cách hiểu được nó. Nếu ta đến với nó trong hoài nghi, với thứ ngôn ngữ hạn hẹp rút ra từ các nguồn duy giản lược, thì đương nhiên ta chỉ thấy được điều xưa cũ, hết thời và đầy bụi bặm”.
Đức TGM Nichols cho rằng việc trưng bày chung các tranh thảm (thuộc sở hữu của Tòa Thánh) và các bức vẽ mẫu (thuộc sở hữu của Nữ Hoàng) là một ẩn dụ tuyệt vời cho chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng. Mỗi sưu tập này “sẽ dõi một ánh sáng mới trên sưu tập kia; và cùng với nhau, chúng sẽ phong phú hóa lẫn nhau. Khi Đức Bênêđíctô XVI tới đây, tôi hy vọng người ta sẽ lắng nghe điều ngài muốn nói, và mở lòng ra để cảm nhận được trí tưởng tượng đầy sáng tạo của một đức tin sống động”.
Anh Giáo
Nhưng còn thái độ của Anh Giáo, tôn giáo “nhà nước” và dù sao cũng chiếm đại đa số công dân Anh và Tô Cách Lan? Ngày 16 tháng 3 vừa qua, Tổng Giám Mục Rowan Douglas Williams, vị lãnh đạo tinh thần của Hiệp Thông Anh Giáo, lên viếng hoan nghinh chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng. Ông phát biểu: “Chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng sẽ là cơ hội để thắt chặt các mối liên hệ không những giữa Tòa Thánh và Vương Quốc Thống Nhất mà còn giữa Giáo Hội Công Giáo và các giáo hội Kitô Giáo khác tại Tô Cách Lan, tại Anh và tại Wales. Tôi mong ước một cách đặc biệt để được nghinh đón Đức Giáo Hoàng tại Tòa Lambeth nhân danh Giáo Hội Nước Anh”.
Theo chương trình, ngày 17/9, Đức Giáo Hoàng sẽ tới Tòa Lambeth để gặp gỡ TGM Williams với sự hiện diện của các giám mục Anh Giáo trong giáo phận và các giám mục Công Giáo của Anh và Wales.
(Còn một kỳ: II Chống đối)
I. Ủng hộ
Phía ủng hộ, dĩ nhiên có chính phủ Anh, người đã chính thức mời Đức Giáo Hoàng qua thăm. Ngày 28 tháng 7 vừa qua, Ngài Chris Patten, người được chính phủ Anh trao trách nhiệm tổ chức cuộc viếng thăm, cho báo chí hay cuộc viếng thăm này sẽ thành công ngoài sức tưởng tượng. Ông cho Đài Phát Thanh Vatican hay: dư luận chỉ trích sẽ đổi chiều nay mai khi cuộc viếng thăm diễn ra thực sự. Họ sẽ ngạc nhiên khám phá ra tầm quan trọng của nó. “Tôi tuyệt đối tin chắc rằng mọi sự chuẩn bị của chính phủ, của nhà cầm quyền địa phương, của các hội đồng giám mục Tô Cách Lan và Anh sẽ làm cho cuộc viếng thăm của Đức Giáo Hoàng thành công ngoài sức tưởng tượng”.
Ông nhìn nhận việc chuẩn bị cho cuộc viếng thăm này có hơi phức tạp hơn dự liệu mà nguyên do hàng đầu là tại các nhà tổ chức đánh giá hơi thấp “sự phức tạp trong việc hòa hợp hai khía cạnh lại với nhau: tức khía cạnh viếng thăm nhà nước (state visit) và khía cạnh viếng thăm mục vụ, làm thế nào để chúng thành một toàn bộ kkhông phân cách”. Ông giải thích: xét về một mức độ nào đó, thì tổ chức cuộc viếng thăm của những nhân vật như Barack Obama, chẳng hạn, bao giờ cũng dễ dàng hơn là tổ chức cuộc viếng thăm của Đức Giáo Hoàng, vì cuộc viếng thăm chính thức của các vị tổng thống không phải là các biến cố lớn thu hút tới 100,000 người hay hơn.
Tuy nhiên, Ngài Patten quả quyết rằng các nhà tổ chức lần này đang nắm vững tình thế và nhờ thế, chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng sẽ gây nhiều thích thú. Ông cũng hy vọng rằng cuộc viếng thăm này sẽ giúp Cộng Đồng Công Giáo và các cộng đồng tôn giáo khác liên hệ mật thiết hơn với Đức Giáo Hoàng, cũng như đem lại cơ hội để chứng minh rằng chính phủ của một nước mà đại đa số không phải là Công Giáo vẫn có một nghị trình hết sức ý nghĩa để làm việc chung với Giáo Hội Công Giáo.
Ngài Patten nhấn mạnh tới một số chủ đề thuộc quan tâm chung, như việc phát triển quốc tế, Chương Trình Phát Triển Thiên Niên Kỷ, chính sách công bình hoàn cầu, thay đổi khí hậu, tính sống còn của môi sinh, và các vấn đề giải giới. Ông cho rằng, chỉ cần duyệt qua một số vấn đề như thế, cũng đủ làm những người xưa nay vốn chỉ trích cuộc viếng thăm này phải ngạc nhiên rồi.
Ông nhìn nhận con số những người này không ít, nhưng điều đó không làm ông lo lắng. Theo ông, “chúng ta sống trong một xã hội tự do. Nếu người ta muốn phản đối một cách hòa bình, họ có quyền làm như vậy”. Tuy nhiên, ông cho hay họ vẫn chỉ là một thiểu số, một thiểu số vốn chủ trương bất khoan dung tôn giáo, nhất là Công Giáo, vì Công Giáo khá nổi bật, trường thọ và tự tin trong việc tuyên dương các chân lý căn bản.
Nhân dịp này, Ngài Patten cũng đề cập tới các chỉ trích về phí tổn tài chánh của chuyến viếng thăm. Ông cho rằng phí tổn này có thể lên tới 12 triệu bảng Anh, tương đương với 19 triệu Mỹ Kim. Nhưng cuộc họp thượng đỉnh G-20 vào năm ngoái lên đến 20 triệu bảng Anh, tương đương với 31 rriệu Mỹ Kim. Nhưng đâu có lãnh tụ nào trong nhóm G-20 đó thu hút được số đông quần chúng như Đức Giáo Hoàng? Ông cũng cho rằng các khó khăn tài chánh của Anh hiện nay không cho phép nước ông đóng cửa đối với thế giới.
Được hỏi về sự khó khăn trong việc thông truyền sứ điệp của Đức Giáo Hoàng qua các phương tiện truyền thông đại chúng, một thứ truyền thông thường chỉ quan tâm tới các chi tiết bề ngoài, phiến diện, Ngài Patten cho rằng có thể có khó khăn trong việc thông truyền các sứ điệp như: đức tin không phải là vấn đề, đức tin là cách người ta đương đầu với các thách đố của cuộc sống hế kỷ 21. Nhưng các thông điệp về công bằng xã hội, theo ông, dễ được người ta nghe hơn, nhất là giới trẻ. Ông bảo: một số người không hề biết rằng 25% nền giáo dục học đường và 25% dịch vụ y tế ở vùng Hạ Sahara của Phi Châu được Giáo Hội hay các tổ chức của Giáo Hội cung cấp. Vấn đề chăm sóc các nạn nhân HIV/AIDS cũng không được nhiều người biết đến.
Đặc trưng của chuyến viếng thăm
Cơ quan thứ hai hết lòng ủng hộ cuộc viếng thăm của Đức Giáo Hoàng dĩ nhiên là Tòa Thánh. Ngày 18 tháng 8, phát ngôn viên Tòa Thánh, Cha F. Lombardi S.J., cho hay: chuyến viếng thăm Tô Cách Lan và Anh sắp tới sẽ là cơ hội để Đức Bênêđíctô XVI trình bày cho xã hội từng bị thế tục hóa này hay các đóng góp và vẻ đẹp của Đạo Công Giáo.
Trong cuộc viếng thăm này, Đức Thánh Cha sẽ đọc bài diễn văn quan trọng tại Đại Sảnh Đường Westminster, sẽ gặp gỡ các giói trong xã hội, những người làm văn hóa, đại diện cho mọi tầng lớp trong xã hội Anh. Nhưng quan trọng hơn cả là chiều kích đại kết của chuyến thăm viếng qua cuộc gặp gỡ giữa Đức Giáo Hoàng và nhà lãnh đạo Hiệp Thông Anh Giáo, Tổng Giám Mục Canterbury. Theo cha, đây là thời điểm khá tế nhị đối với Anh Giáo do các tranh luận nội bộ của họ. Đây cũng là thời điểm tế nhị cho người Công Giáo, vì những căng thẳng gần đây giữa Công Giáo và Anh Giáo. Nhưng cha nhấn mạnh, “trái tim thiêng liêng của chuyến viếng thăm” chính là nghi lễ phong chân phước cho Đức Hồng Y John Henry Newman tại Hyde Park. Ai cũng biết sợi dây liên kết giữa Đức Bênêđíctô XVI và vị chân phúc tương lai. Sợi dây ấy chính là sự tổng hợp sâu sắc giữa đức tin và lý trí, là việc sống chứng tá Kitô Giáo trong thế giới hiện đại, là trình bày các lý do khiến ta tin cho những ai muốn tìm biết, là giải thích cho thế giới hiểu lý lẽ niềm hy vọng của ta.
So với cuộc viếng thăm Anh cách nay 30 năm của Đức Gioan Phaolô II, cuộc viếng thăm Anh của Đức Bênêđíctô XVI có nhiều điều “mới lạ”. Cuộc viếng thăm của Đức Gioan Phaolô II hoàn toàn có tính mục vụ. Trái lại, cuộc viếng thăm của Đức Bênêđíctô XVI là một cuộc viếng thăm có tính quốc khách (state visit), do Nữ Hoàng và chính phủ Anh chính thức mời. Tuy nhiên, mục đích của chuyến viếng thăm vẫn là để trình bày cho một xã hội hết sức phát triển nhưng cũng hết sức duy tục như xã hội Anh biết việc phục vụ của Giáo Hội Công Giáo, của niềm tin Công Giáo. Theo Cha, việc phục vụ của Giáo Hội luôn là một hồng phúc đối với xã hội, cả về phương diện cảm hứng thiêng liêng lẫn về phương diện giáo dục, y tế và bác ái.
Văn hóa sự chết
Một trong những dịch vụ hàng đầu của Giáo Hội Công Giáo tại Anh là hôn nhân và gia đình. Về phương diện này, ngày 23 tháng 8 vừa qua, Edmund Adamus, giám đốc Mục Vụ của Giáo Phận Westminster, nói với Zenit: Anh Quốc đang là tâm điểm nền văn hóa sự chết của thế giới. Điều ấy càng làm cho cuộc viếng thăm sắp tới của Đức Giáo Hoàng trở nên cần thiết.
Theo ông, căn cứ vào các phương tiện truyền thông đại chúng, người ta có cảm tưởng Đức Thánh Cha sắp bước vào tâm điểm tranh cãi và các thái độ thù nghịch chống lại ngài. Nhưng xét chung, nhiều người vẫn trân qúy chứng từ của Đức Thánh Cha đối với các vấn đề luân lý nền tảng, hy vọng sự hiện diện của ngài sẽ dọi một ánh sáng nhân ái, một “kindly light”, như lời Đức HY Newman, để xua tan bóng tối đang đe dọa tế bào căn bản của xã hội là gia đình và quyền lợi cha mẹ.
Adamus cho rằng trong hơn 50 năm qua, các nhà làm luật của Anh từng là những người phản sự sống một cách bừa bãi hơn hết cũng như hết sức cấp tiến trong thái độ phản gia đình và phản hôn nhân. Có thể nói đây là một xã hội phản Công Giáo hơn cả về phương diện văn hóa, hơn cả những nơi công khai bách hại người Công Giáo.
Oái oăm một điều Anh Quốc có một di sản Kitô Giáo hết sức độc đáo: Thánh Augustinô thành Canterbury, được chính Đức GH Grêgôriô phái qua Anh, đã không nản lòng làm cho người dân Anh trở lại bằng cách kiên trì thuyết phục họ tin vẻ đẹp, chân lý và phẩm giá của hôn nhân. Anh Quốc cũng được gọi là “Của Hồi Môn Của Đức Mẹ”, một tước hiệu có từ lâu trong ngôn ngữ bình dân. Hạn từ “của hồi môn” nói lên vai trò siêu nhiên trong cuộc “hôn nhân” giữa Chúa Thánh Thần và hiền thê của Người là Trinh Nữ Thành Nadarét. Theo Adamus, trong kế hoạch Thiên Chúa, Kitô Giáo Anh Quốc có một vai trò độc đáo làm nền tảng vững chắc (như của hồi môn trong hôn nhân) cho công trình cứu rỗi phổ quát. Thực vậy, Anh Quốc là quốc gia đầu tiên đem đến cho Giáo Hội việc long trọng cử hành hôn phối chính thức qua nghi thức Sarum (Salisbury). Trong nghi thức này, có công thức “và bằng thân xác anh, anh thờ phượng em” ("and with my body I thee worship") mà theo Adamus, từ thời Trung Cổ trở đi, đã trở thành nền thần học cơ bản về thân xác. Vì nếu hai người phối ngẫu được Thiên Chúa kêu gọi tôn kính nhau về phương diện thân xác, thì lòng tôn kính tột độ của ta đối với sự hiện diện của Thiên Chúa trong thể lý tính của mọi người chúng ta phải là việc đương nhiên.
Tại cửa chính nhà thờ chính tòa Công Giáo Westminster, có một bức tranh ghép tả Chúa Kitô đang chiến thắng thống trị, hai bên có Đức Mẹ và Thánh Giuse; cả ba Đấng được Thánh Phêrô và Thánh Edward Hiển Tu qùy lạy cung kính. Đó quả là một hình ảnh đẹp, biểu tượng cho lòng tôn kính đối với Thánh Gia. Mong sao cuộc thăm viếng của Đức Thánh Cha sẽ làm Anh Quốc khám phá lại lòng tôn kính đó đối với hôn nhân và gia đình. Không như hiện nay, càng ngày người ta càng thương mại hóa tính dục, chưa kể nhiều đạo luật đang cổ vũ cho nghị trình “đồng tính”. Tệ nạn khiêu dâm, cũng thế, đang được nhiều người coi là truyện thường tình.
Những cuộc thăm dò
Đúng như nhận xét của Adamus, phần đông các người được thăm dò ý kiến cho hay họ ủng hộ cuộc viếng thăm của Đức Giáo Hoàng. Tạp chí The Tablet đã nhờ Ipsos thực hiện một cuộc thăm dò với kết quả cho thấy hai trong ba người lớn tại Anh nhận diện ra ngài ở ngoài phố dù ngài không mang phẩm phục Giáo Hoàng.
Cuộc thăm dò này trực diện tìm hiểu 996 người trưởng thành, trong đó 117 người là Công Giáo. Kết quả: ít nhất 1/5 có ý định theo dõi sát nút cuộc thăm viếng từ ngày 16 tới ngày 19 của Đức Thánh Cha trên báo chí, truyền hình, truyền thanh và liên mạng; 10% dự định tham dự các biến cố của cuộc viếng thăm. Đối với người Công Giáo, tỷ lệ đó lên tới 71%. Cuộc thăm dò đó cũng cho thấy 25% ủng hộ cuộc viếng thăm, 11% chốn đối, và 65% không ủng hộ mà cũng không chống đối. 67% cho biết nước Anh nên duy trì nền văn hóa Kitô Giáo của mình, chỉ có 8% chống đối ý tưởng đó. 49% tin rằng việc Giáo Hội Công Giáo có quan điểm mạnh mẽ về các vấn đề luân lý là một điều tốt. 93% biết Đức Giáo Hoàng cầm đầu Giáo Hội Công Giáo, trong khi chỉ có 77% quả quyết Nữ Hoàng cầm đầu Anh Giáo.
Sẵn sàng
Chính vì thế, ngày 1 tháng 9 vừa qua, Đức TGM Vincent Nichols của TGP Westminster cho hay: “Mọi việc đã đâu vào đó” và chuyến viếng thăm sẽ diễn ra “một cách rất tuyệt hảo”.
Đức TGM Nichols đã tuyên bố như thế trong cuộc họp báo hôm thứ ba tuần rồi với Ngài Patten, người được thủ tướng Anh chỉ định lo tổ chức chuyến viếng thăm. Ngài Patten cho rằng chuyến viếng thăm này xứng đáng được gọi là chuyến viếng thăm lịch sử. Ông bảo: chính phủ liên minh rất hài lòng về chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng, họ coi đây là một giờ phút cực kỳ đặc biệt đối với mọi người dân Anh, bất kể là Kitô Giáo, Công Giáo hay không. Có nhiều lý do giải thích thái độ của tân chính phủ Anh: trước nhất, Đức Giáo Hoàng đại diện cho 10% công dân Anh, và hơn 1 tỷ người khắp thế giới. Chính phủ Anh và Giáo Hội Công Giáo luôn làm việc bên nhau để đạt cho bằng được “sự công bình xã hội và sự phát triển bền vững”.
Ngoài ra, Giáo Hội Công Giáo đang có những “đóng góp quan trọng cho việc phát triển xã hội về phương diện xã hội, nhất là về giáo dục”… Thành thử chuyến viếng thăm của ngài tại Anh hết sức được hoan nghinh.
Ngài Patten còn đưa ra một lý do quan trọng nữa, đó vai trò quan trọng của tôn giáo, cách riêng của Kitô Giáo, đối với việc lên khuôn xã hội Anh. Ông bảo: “Tôi nghĩ người ta sẽ lắng nghe xem Đức Thánh Cha sẽ nói gì về mối tương quan giữa tôn giáo và một số ảnh hưởng khác hiện rất trổi vượt trong xã hội ta và tại Âu Châu nói chung”.
Đức TGM Nichols thì cho hay: “Chúng tôi chờ mong chuyến viếng thăm này với lòng tin tưởng và an tâm”. Nhân dịp này, ngài nhắc đến ba bình diện của chuyến viếng thăm: cuộc gặp gỡ giữa Vương Quốc Thống Nhất và Tòa Thánh, các hệ luận lịch sử và văn hóa của cuộc viếng thăm và vai trò của đức tin trong xã hội cả về phương diện bản thân lẫn phương diện cộng đồng.
Theo Đức TGM, hình ảnh Nữ Hoàng chào đón Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI và hai vị chính thức chào hỏi nhau là một hình ảnh sẽ vang vọng khắp các câu truyện tại lãnh thổ này. Khi Đức Giáo Hoàng tiến vào Đại Sảnh Đường Westminster vào hôm thứ sáu để nói truyện với các chính khách, các nhà ngoại giao, các nhà lãnh đạo xã hội, thì đó cũng sẽ là một giờ phút lịch sử có tính vang vọng. Ngài sẽ dừng lại tại chính nơi Thánh Thomas Moore, Đại Pháp Quan của Anh Quốc, bị kết án tử hình năm 1535 vì niềm tin Công Giáo. Ngài cũng sẽ cùng Tổng Giám Mục Canterbury đến cầu nguyện tại mộ Thánh Edward Hiển Tu, Quân Vương được phong thánh của Anh Quốc, người đã sáng lập ra Westminster Abbey.
Đức TGM Nichols nghĩ rằng: “Điều đó sẽ giúp ta trở về với gốc rễ sâu xa của quốc gia này để khám phá ra ta là ai, quốc gia ta là quốc gia nào và gốc rễ văn hóa của ta là đâu và chúng tươi mát như thế nào khi được nhìn như nguồn suối sống động cho cảm hứng con người thời nay. Theo tôi, sự kiện Đức Giáo Hoàng gặp gỡ các nhà lãnh đạo xã hội, những người thuộc mọi tín ngưỡng khác nhau hiện đang có mặt tại đất nước này, cũng là một thời điểm để ngài khẳng định vai trò của niềm tin vào Thiên Chúa từng có mặt ở đây như tác nhân góp phần vào công ích".
32,000 chục kinh Mân Côi
Điều đặc biệt là cả cơ quan “Aid to the Church in Need” (Trợ Giúp Giáo Hội Túng Thiếu) cũng quan tâm đến cuộc viếng thăm Anh và Tô Cách Lan của Đức Giáo Hoàng. Thực vậy, họ đã phát động chiến dịch cầu nguyện và hành động nhân chuyến viếng thăm này. Chiến dịch ấy đang gặt hái nhiều thành quả rất phấn khởi. Hơn 32,000 chục kinh Mân Côi và 11,500 Thánh Lễ sẽ được dâng để cầu cho chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng.
Neville Kyrke-Smith, giám đốc toàn quốc của cơ quan này tại Vương Quốc Thống Nhất, cho hãng tin Zenit hay: cam kết cầu nguyện này tương đương với hơn 6 tháng cầu nguyện liên lỉ. Ông hy vọng nó còn kéo dài mãi để hỗ trợ việc rao giảng Phúc Âm cho thế giới đầy thách đố ngày nay. Tiền xin các Thánh Lễ này sẽ được dùng để giúp các linh mục tại các xứ đang bị bách hại và đủ mọi hình thức kỳ thị.
Triển lãm tranh thảm của Raphael
Đối với một xã hội chuộng nghệ thuật như Anh, thì không còn gì xứng hợp bằng việc cùng đi với Đức Bênêđíctô XVI, một vị giáo hoàng được nhiều người dành cho biệt hiệu Mozart của thần học, sẽ là bốn tranh thảm (tapestries) được Raphael vẽ cho Nhà Nguyện Sistine. Cùng với chúng, sẽ là những bức vẽ vốn làm mẫu cho các bức thảm kia. Chúng sẽ được trưng bày tại Viện Bảo Tàng Victoria và Albert (V&A) bắt đầu từ thứ tư vừa qua và sẽ kéo dài tới giữa tháng 10.
Thực ra, các bức vẽ làm mẫu vốn từng được trưng bày tại Viện Bảo Tàng V&A từ năm 1865, nhưng đây là lần đầu tiên cả tranh thảm lẫn bức vẽ mẫu được trưng bày chung với nhau. Raphel được yêu cầu thực hiện chúng vào năm 1515, với hình các Thánh Phêrô và Phaolô, để hoàn tất công trình tại Nhà Nguyện Sistine. Đức TGM Nichols cho hay: các tranh vẽ này có một ngôn ngữ rất mạnh. Chúng là những suy niệm về sứ vụ của các Tông Đồ Phêrô và Phaolô, không những chăm sóc Giáo Hội mà còn làm chứng cho hồng ân của Chúa Kitô trong một thế giới chưa có ngôn ngữ để nói về Người. Theo Đức TGM, nghệ thuật vĩ đại “đòi ta phải cơi mở” và “để thế giới ta được tái tổ chức… Ta ra đi không những có hiểu biết mà còn được biến đổi. Mọi nghệ thuật vĩ đại, dù làm ta khó chịu, cũng đều dạy ta phải đại lượng”. Ngài hy vọng việc ấy cũng xẩy ra trong cuộc gặp gỡ với Đạo Công Giáo. Ngài cho hay: “Dĩ nhiên, các thế kỷ, các tranh chấp và tình trạng tội lỗi của con người có thể làm cùn nhụt và biến dạng nó, nhưng sinh khí có tính sáng tạo của Kitô Giáo không nhạt nhòa đi. Giống như đối với nghệ thuật, vấn đề ở đây hệ ở việc biết cách hiểu được nó. Nếu ta đến với nó trong hoài nghi, với thứ ngôn ngữ hạn hẹp rút ra từ các nguồn duy giản lược, thì đương nhiên ta chỉ thấy được điều xưa cũ, hết thời và đầy bụi bặm”.
Đức TGM Nichols cho rằng việc trưng bày chung các tranh thảm (thuộc sở hữu của Tòa Thánh) và các bức vẽ mẫu (thuộc sở hữu của Nữ Hoàng) là một ẩn dụ tuyệt vời cho chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng. Mỗi sưu tập này “sẽ dõi một ánh sáng mới trên sưu tập kia; và cùng với nhau, chúng sẽ phong phú hóa lẫn nhau. Khi Đức Bênêđíctô XVI tới đây, tôi hy vọng người ta sẽ lắng nghe điều ngài muốn nói, và mở lòng ra để cảm nhận được trí tưởng tượng đầy sáng tạo của một đức tin sống động”.
Anh Giáo
Nhưng còn thái độ của Anh Giáo, tôn giáo “nhà nước” và dù sao cũng chiếm đại đa số công dân Anh và Tô Cách Lan? Ngày 16 tháng 3 vừa qua, Tổng Giám Mục Rowan Douglas Williams, vị lãnh đạo tinh thần của Hiệp Thông Anh Giáo, lên viếng hoan nghinh chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng. Ông phát biểu: “Chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng sẽ là cơ hội để thắt chặt các mối liên hệ không những giữa Tòa Thánh và Vương Quốc Thống Nhất mà còn giữa Giáo Hội Công Giáo và các giáo hội Kitô Giáo khác tại Tô Cách Lan, tại Anh và tại Wales. Tôi mong ước một cách đặc biệt để được nghinh đón Đức Giáo Hoàng tại Tòa Lambeth nhân danh Giáo Hội Nước Anh”.
Theo chương trình, ngày 17/9, Đức Giáo Hoàng sẽ tới Tòa Lambeth để gặp gỡ TGM Williams với sự hiện diện của các giám mục Anh Giáo trong giáo phận và các giám mục Công Giáo của Anh và Wales.
(Còn một kỳ: II Chống đối)