Tạp chí Aleteia, số ngày 21/05/2026, đề nghị: Khi Đức Giáo Hoàng Leo XIV chuẩn bị ban hành thông điệp giáo hoàng đầu tiên của mình, chúng ta cùng xem xét sự chuyển đổi của những văn kiện này từ những thông tư ngắn gọn thành những văn bản thần học đồ sộ.
Thông điệp giáo hoàng đầu tiên của Đức Leo XIV, Magnifica humanitas, sẽ được ban hành vào ngày 25 tháng 5 năm 2026. Ngài chính thức ký tên vào ngày 15 tháng 5, đúng 135 năm sau khi một thông điệp giáo hoàng nổi tiếng khác, Rerum novarum (“Về những điều mới mẻ”), được ký bởi Đức Leo XIII, được công bố.
Mối liên hệ trực tiếp này, một phần của sự phát triển giáo huấn xã hội Công Giáo, nhấn mạnh tầm quan trọng mà Giáo hội đặt vào những “thông điệp giáo hoàng” này. Với sự trợ giúp của đồ họa thông tin, đây là tổng quan về cách các giáo hoàng sử dụng những văn bản này đã thay đổi đáng kể kể từ thời Đức Leo XIII.
Từ thời Đức Bênêđíctô XIV (1740–1758), các giáo hoàng đã sử dụng thể thức đặc thù của thông điệp để công bố nhiều văn bản giáo huấn về các chủ đề thần học, giáo hội và chính trị xã hội. Xuất phát từ tiếng Hy Lạp enkuklios, nghĩa là hình tròn, và tiếng Latinh litterae encyclicae, thông điệp ban đầu là một “lá thư luân lưu” do giáo hoàng gửi đến các giám mục trên toàn thế giới, hoặc một phần trong số họ. Thông qua đó, thông điệp cũng đến được với hàng giáo sĩ và tín hữu, và đôi khi thậm chí cả “tất cả những người có thiện chí”.
Những văn bản của giáo hoàng này có giá trị giáo huấn. Đôi khi chúng chứa đựng những lời cảnh báo và, hiếm khi hơn, những lời lên án. Tuy nhiên, một thông điệp không ban hành các tín điều mới. Thay vào đó, nó đưa ra một phân tích về giáo lý, đề xuất các biện pháp khắc phục và tôn vinh những nhân vật gương mẫu, chẳng hạn như Đức Trinh Nữ Maria, hoặc, như trong thông điệp cuối cùng của Đức Giáo Hoàng Phanxicô, là Thánh Tâm Chúa Giêsu.
Thời kỳ sung mãn của Đức Giáo Hoàng Leo XIII
Đức Leo XIII (1878–1903), người mà Giáo hoàng hiện tại đã lấy tên, vẫn là người vô địch không thể tranh cãi về số lượng thông điệp giáo hoàng. Ngài đã viết tới 86 thông điệp trong suốt 25 năm trị vì của mình. (Ngài có thời gian trị vì dài thứ tư trong lịch sử giáo hoàng, chỉ sau Thánh Phêrô, Đức Giáo Hoàng Piô IX vào giữa những năm 1800, và Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II.)
Các Đức Giáo Hoàng Piô XII (1939–1958) và Piô XI (1922–1939) lần lượt viết 41 và 29 thông điệp.
Ở phía ngược lại, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô I đương nhiên đứng cuối cùng, khi không xuất bản bất cứ thông điệp nào trong 33 ngày trị vì của mình vào năm 1978. Vị Giáo hoàng kiêm nhà thần học Bênêđíctô XVI (2005–2013) chỉ xuất bản ba thông điệp trong suốt tám năm trên Ngai tòa Thánh Phêrô.
Sự suy giảm sau Công đồng Vatican II
So với thời gian trị vì của mình, Đức Leo XIII vẫn là vị giáo hoàng viết nhiều nhất. Trung bình mỗi năm ngài viết gần ba thông điệp rưỡi, chỉ riêng năm 1888 đã ban hành tám thông điệp. Đức Piô XII theo sau ngài, viết hơn hai thông điệp mỗi năm, tiếp theo là Đức Gioan XXIII (1958–1963), Piô XI và Bênêđíctô XV (1914–1922), mỗi người trung bình viết chưa đến hai thông điệp mỗi năm.
Ngược lại, Giáo hoàng Phanxicô viết khoảng một thông điệp cứ ba năm một lần. Con số này thấp đáng kể nếu xét đến việc thông điệp năm 2013 của ngài, Lumen fidei (“Ánh sáng của Đức tin”), phần lớn được soạn thảo bởi vị tiền nhiệm của ngài.
Nói chung, Giáo hội đã chứng kiến sự suy giảm trong việc sử dụng các thông điệp sau Công đồng Vatican II. Thánh Phaolô VI, Thánh Gioan Phaolô II và Đức Bênêđíctô XVI đều xuất bản khoảng một thông điệp cứ hai năm một lần. Điều này đánh dấu sự sụt giảm mạnh so với các triều đại giáo hoàng trong nửa đầu thế kỷ 20, khi việc một năm không có thông điệp giáo hoàng là điều hiếm hoi.
Trong số 220 thông điệp giáo hoàng được xuất bản từ Đức Leo XIII đến nay, chưa đến 10% được ban hành kể từ khi Thánh Gioan Phaolô II được bầu chọn cách đây 48 năm.
Sự đa dạng hóa các văn kiện của giáo hoàng
Sự suy giảm này chủ yếu bắt nguồn từ sự đa dạng hóa các định dạng văn kiện được các giáo hoàng sử dụng trong suốt thế kỷ 20, đặc biệt là sự gia tăng của các tông thư và các tông huấn. Tông huấn là một văn bản giáo huấn tương tự như thông điệp giáo hoàng, vì cả hai đều mang trọng lượng phổ quát, nhưng thông điệp giáo hoàng mang tính trang trọng hơn. Trong khi đó, tông thư thường đề cập đến một nhóm tín hữu cụ thể hoặc một sự kiện cụ thể, mang tính ít trang trọng hơn.
Mặc dù rất năng suất trong việc xuất bản thông điệp giáo hoàng, các Đức Leo XIII và Piô XI chưa bao giờ xuất bản một tông huấn nào. Nhìn chung, thể thức này vẫn tương đối hiếm cho đến triều đại Đức Giáo Hoàng Phaolô VI (1963–1978). Sau đó, nó trở thành thông lệ, với trung bình khoảng một tông huấn mỗi hai năm dưới thời Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI và Đức Phanxicô. Sau Công đồng Vatican II, việc công bố một tông huấn thường gắn liền với một Thượng hội đồng—một cuộc họp chuyên đề quan trọng—được tổ chức tại Rome. Nhiều tông huấn được đặt tên chính xác là tông huấn hậu Thượng hội đồng.
Sự chuyển dịch từ chủ đề địa phương sang chủ đề toàn cầu
Sự thay đổi chủ đề cũng giải thích sự tiến hóa về tần suất này. Trong các triều đại giáo hoàng trước Công đồng Vatican II, nhiều thông điệp nhắm vào Giáo hội cụ thể của một quốc gia duy nhất. Đây là trường hợp của thông điệp bằng tiếng Pháp năm 1892 của Đức Giáo Hoàng Leo XIII, Au milieu des sollicitudes (“ở giữa các quan tâm”), đánh dấu sự khởi đầu của sự hòa giải giữa Giáo Hội Công Giáo với Cộng hòa Pháp. Tương tự, trong thông điệp bằng tiếng Đức năm 1937 mang tên Mit brennender Sorge (“Với Nỗi Lo Lắng Cháy Bỏng”), Đức Giáo Hoàng Piô XI đã lên án chủ nghĩa Quốc xã.
Trong những thập niên gần đây, các vị giáo hoàng đã ngừng gửi thông điệp đến các Giáo hội địa phương, thay vào đó ưa chuộng các tông thư hoặc tông huấn, mặc dù ngay cả những điều đó cũng vẫn còn hiếm. Các vấn đề khu vực hiện được giải quyết thông qua các thượng hội đồng, dẫn đến các tông huấn như Querida Amazonia (“Amazon yêu dấu”), được xuất bản năm 2020, vài tháng sau thượng hội đồng về lưu vực sông Amazon.
Khi gửi thư cho một quốc gia cụ thể, các giáo hoàng gần đây đã chọn các hình thức đơn giản hơn. Đức Bênêđíctô XVI đã gửi một bức thư đơn giản — không phải là tông thư — cho các tín hữu Công Giáo Trung Quốc vào năm 2007, và Đức Phanxicô cũng làm điều tương tự cho các tín hữu Công Giáo Đức vào năm 2019.
Các giáo hoàng hiện đại cũng ưa chuộng các tông huấn hoặc tông thư cho các dịp kỷ niệm, chẳng hạn như kỷ niệm 100 năm ngày sinh của các vị thánh vĩ đại hoặc các sự kiện lịch sử lớn. Ngược lại, các vị tiền nhiệm của các ngài thường xuyên ký các thông điệp giáo hoàng nhân những dịp này. Ví dụ gần đây nhất là tông thư In unitate fidei (“Trong sự hiệp nhất của đức tin”), được Đức Giáo Hoàng Leo XIV công bố vào ngày 23 tháng 11 năm 2025, nhân kỷ niệm 1700 năm Công đồng Ni-xê-a.
Văn bản dài hơn và tốc độ viết chậm hơn
Trong thế kỷ 20, hoàn cảnh lịch sử đã định hình mạnh mẽ việc sử dụng các thông điệp giáo hoàng. Hai mươi lăm thông điệp giáo hoàng, từ Đức Leo XIII đến Đức Phaolô VI, tập trung vào chiến tranh và xây dựng hòa bình trong và sau hai Thế chiến. Dưới thời các Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII và Phaolô VI, hai vị Giáo hoàng của Công đồng Vatican II, Giáo hội đã trải qua quá trình aggiornamento, thể hiện nhiều chủ đề đa dạng phản ánh năng lực năng động của thời kỳ quan trọng đó.
Ngoài các thông điệp giáo hoàng mang tính địa phương và kỷ niệm, một phần đáng kể (13%) tập trung vào các nghi thức sùng kính. Điều đáng lưu ý là, giáo huấn xã hội của Giáo Hội Công Giáo là một chủ đề tương đối hiếm gặp kể từ thời Đức Giáo Hoàng Leo XIII, chiếm chưa đến 7% tổng số các thông điệp giáo hoàng, mặc dù nó đã tăng đột biến đáng kể kể từ thời Thánh Gioan Phaolô II (29%).
Số lượng thông điệp giáo hoàng giảm cũng là do sự phát triển cụ thể của thể thức này: chúng đã trở nên dài hơn nhiều. Ví dụ, các thông điệp của Đức Phanxicô dài hơn gần 10 lần so với các thông điệp của Đức Giáo Hoàng Leo XIII. Một nguyên nhân cho điều này là thực tế các giáo hoàng hiện đại không còn sử dụng thông điệp giáo hoàng cho các lễ kỷ niệm, ngày lễ và các dịp khác chỉ cần văn bản ngắn gọn.
Thông điệp giáo hoàng dài nhất, Evangelium vitae (“Tin Mừng Sự Sống”), với hơn 45,000 từ, được Thánh Gioan Phaolô II công bố năm 1995 để đề cập đến “sự bất khả xâm phạm của sự sống con người”. Thông điệp ngắn nhất, Quod votis (348 từ), được Đức Giáo Hoàng Leo XIII ban hành năm 1902 để cho phép Đế quốc Áo-Hung thành lập một trường đại học giáo hoàng.
Vì những văn bản này dày hơn nhiều, nên các giáo hoàng đương nhiên mất nhiều thời gian hơn để viết chúng. Các Đức Leo XIII, Piô X và Bênêđíctô XV chỉ đợi hai tháng để công bố thông điệp đầu tiên của các ngài. Ngược lại, Đức Leo XIV mất 13 tháng, và Phaolô VI đợi 14 tháng.
